kunstbus

(advertentie)
Er staan 3 artikelen in onze webwinkel Kunstbus


Winston karaf/vaas Per Lutken voor Holmegaard, Denemarken

Deze zeldzame vaas of karaf is ontworpen door Per Lutken voor Holmegaard in Denemarken. Deze karaf is ooit aangeschaft in het chique warenhuis van Hans Hansen in Kolding in Denemarken.
Prijs: € 300

Koraal

Protestants kerklied, ingevoerd door Luther in de 16de eeuw.

De melodieën voor het koraal werden ontleend aan het Gregoriaans, het volkslied en het kunstlied, het vóór-protestantse, geestelijke, Duitse lied ofwel nieuw gecomponeerd. De tekst van het koraal kon ook een vrij gedicht zijn. Vaak werd een wereldlijke melodie van een geestelijke tekst voorzien, of een stichtelijke tekst van een nieuwe melodie.

Het ontstaan van het koraal werd onder meer in de hand gewerkt door het verlangen, de gemeente de mogelijkheid te geven de melodie te zingen en als voortzetting van de in Italië ontstane stijl van de monodie.

Bij het meerstemmige koraal werden de moeilijkheden verminderd door de melodie van de tenor naar de sopraan te verleggen.

Bekende componisten van het koraal waren onder meer M. Luther, M. Vulpius, J. Crüger, J. Walther, M. Franck, J. W. Franck, J.S. Bach.

De laatste decennia was er in de kerken een streven merkbaar, de koraalmelodie niet meer uitsluitend in noten van gelijke tijdsduur te zingen, maar ritmisch te variëren en bovendien in de harmonisatie tot de oorspronkelijke kerktoonsoorten terug te keren.

Geschiedenis
Oorspronkelijk is een koraal de eenstemmige gregoriaanse koorzang in de rooms-katholieke liturgie. In de 16e eeuw wordt het begrip in de Lutherse kerk gebruikt voor de eenstemmige zang door de de gehele kerkgemeenschap. Hiermee wordt het feitelijk een synoniem van kerklied; het koraal vormt de basis voor gehele Lutherse kerkmuziek.

Hoewel een koraalmelodie op zich dus eenstemmig is, ontstonden al in een vroeg stadium vierstemmige uitwerkingen ter begeleiding. Maarten Luther liet bijvoorbeeld vierstemmige zettingen van koralen schrijven door Johann Walter (niet te verwarren met Johann Gottfried Walther). Vele componisten volgden. Vierstemmige koorbewerkingen vormen vaak de hoekpunten van kerkelijke motetten, cantates en passies (alle drie te vinden bij Johann Sebastian Bach). Daarnaast worden koraalmelodieën in deze genres gebruikt als contrapunt voor andere thema's.

De koraalbewerking voor orgel
In de Lutherse mis nam en neemt orgelspel een belangrijke plaats in. Hierdoor ontstonden vooral in de barok een groot aantal composities voor orgel die op koraalmelodieën gebaseerd zijn. Deze composities worden koraalbewerkingen genoemd, of, als ze bedoeld zijn als inleiding op de gemeentezang, koraalprelude.

De koraalbewerkingen kunnen op grond van hun vorm in vier groepen ingedeeld worden:
. het orgelkoraal
. de koraalfantasie
. de koraalfughette
. de koraalpartita.

De geschiedenis van de koraalbewerking gaat terug tot de tijd voor de reformatie. De oudste overgeleverde koraalbewerkingen stammen van Hans Buchner (1483-1538), Johannes de Lublin, Hans Kotter (circa 1485-1451) en Arnolt Schlick (1455-1525). Van grote invloed op de ontwikkeling van de koraalbewerking was Jan Pieterszoon Sweelinck. Sweelinck componeerde voornamelijk orgelwerken over het Geneefse psalter. Deze waren echter niet bedoeld voor gebruik tijdens de kerkdienst. Instrumentale muziek was in Sweelincks tijd in Nederland in de kerk niet toegestaan. De vele leerlingen van Sweelinck uit Noord-Duitsland verspreidden Sweelincks kunst en gaven deze door aan volgende generaties. De kunst van het koraalvoorspel bereikte zijn hoogtepunt in de muziek van J.S. Bach. Na Bach nam de interesse voor de koraalbewerking sterk af. Hoogtepunten uit latere tijd zijn de elf koraalvoorpelen Johannes Brahms en het werk van Max Reger.

De belangrijkste componisten van orgelkoralen zijn, naast de reeds genoemden, Samuel Scheidt, Johann Pachelbel, Dietrich Buxtehude en Johann Gottfried Walther. Buiten Duitsland was de koraalbewerking minder populair. In Frankrijk schreven verschillende componisten variaties over bekende kerstliederen (noels). In Nederland schreven naast Sweelinck onder andere Anthonie van Noordt, Hendrik Speuy, Quirinus van Blankenburg en Johannes Gijsbertus Bastiaans koraalbewerkingen.

Het orgelkoraal
In deze vorm wordt de koraalmelodie éénmaal in zijn geheel ten gehore gebracht. De overige stemmen begeleiden de melodie. De melodie, ook cantus firmus genoemd, ligt meestal in de sopraan of wordt met langzame noten op het pedaal gespeeld. Tussen de frasen vinden we vaak voor- en tussenspelen van de begeleidende stemmen. Een in de barok zeer geliefde vorm is die, waarin de stemmen met voorimitaties als een soort fuga elke frase van de melodie inleiden. Het voorspel voor de eerste frase is hierbij meestal het uitgebreidst. Het orgelkoraal is meestal drie- of vierstemmig. Het tweestemmige orgelkoraal wordt bicinium genoemd.

De koraalfantasie
De koraalfantasie was vooral in de Noordduitse Orgelschool zeer populair. Bij deze vorm wordt ieder frase van het koraal meermaals zeer uitgebreid bewerkt. Voorbeeld voor de koraalfantasie is het 16e-eeuwse motet.

De koraalfughette
In tegenstelling tot de beide vorige vormen is de koraalfughette geen bewerking van het koraal maar veelmeer een inleiding op het koraal. De koraalfughette is een meestal eenvoudige fuga op een thema dat ontleend is aan de eerste regel van de koraalmelodie. Johann Pachelbel gebruikte deze vorm veelvuldig in combinatie met het orgelkoraal.

De koraalpartita (Koraalvariaties)
De koraalpartita is een reeks variaties over het koraal, geheel in de stijl van variatie over volksliederen die in de 17e eeuw veel geschreven werden. De koraalpartita maakt meestal geen gebruik van het pedaal en kan ook op orgelpositief of klavecimbel uitgevoerd worden. Vaak was deze vorm niet voor kerkelijk maar voor huiselijk gebruik bedoeld.
Een koraalvariatie is een variatievorm die een of meer regels (soms een gehele strofe) van een koraalmelodie tot grondslag heeft. De koraalvariatie behoort behoort tot de rijkste vorm van de koraalbewerking. Soms wordt de term koraalparafrase gebruikt of ook koraalpartita.

Het koraal in de symfonische muziek
In de symfonische muziek van de 19e en 20e eeuw wordt het begrip koraal gebruikt voor een diatone, ritmisch eenvoudige, homofoon gespeelde melodische beweging, meestal door koperblazers. Voorbeelden hiervan vinden we bij Felix Mendelssohn Bartholdy, Johannes Brahms, Anton Bruckner, Gustav Mahler en Béla Bartók. In deze zin zien we het begrip ook in de traditie van de Franse symfonische orgelmuziek, bijvoorbeeld bij César Franck en Hendrik Andriessen.


Copyright, This article is licensed under the GNU Free Documentation License. It uses material from the Wikipedia article http://nl.wikipedia.org/wiki/Koraal_(muziek)

(advertentie)
Er staan 3 artikelen in onze webwinkel Kunstbus


Winston karaf/vaas Per Lutken voor Holmegaard, Denemarken

Deze zeldzame vaas of karaf is ontworpen door Per Lutken voor Holmegaard in Denemarken. Deze karaf is ooit aangeschaft in het chique warenhuis van Hans Hansen in Kolding in Denemarken.
Prijs: € 300

Pageviews vandaag: 459.