muziekbus







Yannis Xenakis

Grieks, sinds 1965 Frans componist, ingenieur en architect,
Geboren: 29 mei 1922 Braila RoemeniŽ
Overleden: 5 februari 2001 Parijs

Biografie
Yannis Xenakis werd geboren in RoemeniŽ uit Griekse ouders. In 1932 keerde het gezin terug naar Griekenland.

In 1940 ging Xenakis studeren aan de Polytechnische Universiteit van Athene en hij volgde tegelijkertijd compositielessen.

Zijn studie werd onderbroken door de Tweede Wereldoorlog. Xenakis streed in het Griekse verzet en verloor in 1944 zijn linkeroog door een granaatscherf.

Als gevolg van zijn politieke activiteiten moest hij in 1947 Griekenland ontvluchten. De geplande vlucht naar de Verenigde Staten eindigde voortijdig in Parijs, waar hij de rest van zijn leven zou blijven wonen. In 1965 werd hij Frans staatsburger.

Na zijn studies aan de polytechnische school van Athene, ging hij muziek studeren met Arthur Honegger, Darius Milhaud, VarŤse, Messiaen en in Gravesano bij Hermann Scherchen. Ondertussen werd hij ook onderricht in de architectuur door Le Corbusier. Messiaen moedigde Xenakis aan gebruik te maken van zijn achtergrond in de architectuur en de wiskunde: "Doe er je voordeel mee. Stop het in je muziek." Zo ook Scherchen: "Ik vind het interessant dat je de muziek niet benadert als een musicus. Jij kijkt er anders tegenaan, van buitenaf."

Van 1948 tot 1960 was Xenakis assistent van Le Corbusier (hij werkte ook mee aan diens publicatie Le modulor); hij nam deel aan het ontwerpen en uitvoeren van verschillende projecten zoals het Tourette Convent, het Bagdad Stadion, de Chandigarh Assembly Hall en enkele huizen.
In 1958 ontwierp hij voor de Wereldtentoonstelling in Brussel het Philips-paviljoen.

Xenakis gebruikte eerst elektro-akoestische technieken, daarna de instrumenten uit een traditioneel orkest, en later ook computers om zijn werken te componeren.

Diepgaande kritiek op de seriŽle muziek bracht hem in 1955 tot zijn stochastische muziek. Deze compositietechniek berust op elementen afgeleid uit de waarschijnlijkheidstheorie. Xenakis streefde ernaar de wiskundige verzamelingenleer op de muziek toe te passen. Hij ging er bij voorbaat vanuit dat het niet het muzikale element (de toon) als zodanig is dat een muzikale samenhang voortbrengt, maar dat het de muzikale samenhang is die het afzonderlijke element een functie geeft. Werken als Metastasis (1953-4), Pithoprakta (1955-6) en Eonta (1963-4) componeerde hij volgens dit principe.

Van 1957 tot 1962 componeerde Xenakis in de elektronische muziekstudio van Pierre Schaeffer. Hier ontstonden Diamorphoses (1957-8), Concret PH (1958), Orient-Occident (1960), en Bohor (1962), composities gekenmerkt door glissandi, tremoloís en herhalingen.

Adorno's artikel Vers une musique informelle (1961) beantwoordde hij in 1963 met Musiques formelles (uitgebr. Eng. vert. 1971), waartegen op zijn beurt Boulez opponeerde.

Iannis Xenakis was tevens leraar en gaf conferenties aan de universiteiten van Parijs, Londen, Bonn, Lissabon,...

In 1967 ontwierp hij het Franse paviljoen Polytope op de Wereldtentoonstelling te Montreal, een combinatie van structuren in licht en geluid.

In 1975 ontwikkelde hij een speciaal voor het componeren van muziek bestemde computer (Unitť Polyagogique Informatique du Cemamu, UPIC), met behulp waarvan in grafische schema's geformuleerde muzikale gegevens direct in klank en structuur kunnen worden vertaald. Hiermee worden workshops georganiseerd voor kinderen, belangstellenden en componisten.

In 1974 werd aan Xenakis de Gouden Maurice Ravel medaille toegekend. Hij is erelid van de Amerikaanse Academie voor Kunst en Letteren. In 1977 ontving hij de Beethovenprijs te Bonn.

In 1978 maakte hij voor het Centre Pompidou in Parijs de Diatope, een 40 m lange en 20 m hoge tent, met daarin eveneens een combinatie van visuele en akoestische elementen, een schouw- en hoorspel van 45 minuten.

Xenakis schreef ook balletmuziek (Kraanerg of Kranergon, 1969) en toneelmuziek, m.n. bij klassieke Griekse tragedies.
Door Griekse namen te geven aan het grootste deel van zijn werken wil hij verduidelijken dat de moderne kunst en wetenschap filosofisch voortgevloeid zijn uit de klassieke Griekse concepten.

Naast elektronische muziek is Xenakis altijd instrumentale en vocale muziek blijven componeren. Veel van deze muziek werd uitgevoerd door gespecialiseerde ensembles op het gebied van de nieuwe muziek. In Nederland zijn dat de Nieuwe Slagwerkgroep Amsterdam, het Asko-ensemble, pianist Geoffrey Madge en natuurlijk het Xenakis Ensemble.

Oresteia
Oresteia, een muzikaal meesterwerk, vertelt een familietragedie van moord en vergelding. Het drama begint bij de opoffering van de kleine Ifigeneia door haar vader voor de gunsten van de goden in het belang van het vaderland in de oorlog tegen Troje. De stichting in Athene van de eerste strafrechtbank in de geschiedenis van Europa zal een einde maken aan deze spiraal van geweld. Yannis Xenakis liet zich inspireren door het oude Japanse Noh-theater en Byzantijnse liturgische muziek. De muziek van Xenakis is voornamelijk gecomponeerd voor koor en slagwerk, op teksten van de klassieke Griekse toneelschrijver Aeschylus.

* www.iannis-xenakis.org/


privacybeleid