kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 05-12-2008 voor het laatst bewerkt.

Wolfgang Amadeus Mozart

Oostenrijks Musicus, pianist, violist, dirigent en componist,

Doopnaam: Joannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus Mozart,
Geboren: Salzburg, Oostenrijk, 27 januari 1756
Gestorven: Wenen, Oostenrijk, 5 december 1791

Mozart wordt beschouwd als een der grootste meesters der muziek door zijn buitengewoon grote vakmanschap, zijn muzikale inventie en zijn vermogen karakters muzikaal gestalte te geven. Wolfgang Amadeus Mozart wordt samen met Haydn en Beethoven gerekend tot de drie grootmeesters van de Weense klassieke periode. Zijn werk heeft veel invloed gehad op latere componisten (o.a. Johannes Brahms, Arnold Schönberg, Anton Bruckner, Johann Strauss jr., Gustav Mahler en Max Reger en wellicht ook Richard Wagner). Alhoewel Mozart algemeen wordt beschouwd als een muzikaal wonderkind begon hij pas als rijpe tiener zijn betere werk te componeren.

levensloop
Leopold Mozart
Zijn vader Leopold Mozart was in dienst bij de vorstaartsbisschop van Salzburg, eerst als vierde violist en later als assistent-hofkapel-meester. hij was een bekend en begaafd violist en had een beroemde verhandeling over het vioolspelen op zijn naam had staan.
Leopold was getrouwd met Anna Maria Pertl (geb. St. Gilgen, 15 dec. 1720 - gest. Parijs, 3 juli 1778) op 21 November 1747; zij schonk haar man zeven kinderen. Enkel haar laatste kind Wolfgang en het vierde kind, zijn vijf jaar oudere zusje Nannerl bleven in leven.

30 juli 1751: Geboorte Maria Anna Walburga Ignatia ook Nannerl genoemd.

Geboorte Mozart
27 januari 1756: Geboorte Johannes Chrysostomus Wolfgangus Theophilus, 's avonds om acht uur, in een huis aan de Getreidegasse te Salzburg. Theophilus betekent 'geliefd door God'; in het Latijns: Amadeus. Later zou dit verfranst worden tot Amadé.

Wonderkind Mozart
Toen Nannerl zeven was kreeg ze les op het Klavecimbel van haar vader Leopold. Wolferl (Wolfgang), vond dit zeer interessant. Hij kon uren op de grond zitten spelen tegelijkertijd luisterend naar de muziek. Als de les dan voorbij was ging de drie jaar oude Wolfgang naar het klavier toe en raakte enkele toetsen aan, om te horen hoe ze klonken. Voor zijn vierde jaar, had hij al zo'n bijzonder talent laten zien van muzikaal geheugen en bijzonder gehoor voor muziek, dat zijn vader Leopold besloot om de jonge Wolfgang op te geven voor lessen op de clavecimbel en viool.

In 1761 op 5-jarige leeftijd gaf hij zijn eerste concert met een pianocompositie ‘Sigismund’ van J.E. Eberlin en componeert hij de eerste kleine werkjes: een andante en een allegro voor piano; ze werden door Leopold opgeschreven en gecorrigeerd. Op 1 sept. 1761 wordt Mozarts naam voor het eerst vermeld, als medewerker bij een gymnasiumvoorstelling.

Eerste reizen
Begin 1762 reisde Leopold met Wolfgang en zijn dochter Maria Anna Waldburga Ignata (Nannerl) mee op tournee naar o.a. Passau, Linz, Mauthauzen, Stein en München, waar Wolfgang voor het eerst orgel speelde. Nannerl en Mozart hadden optredens op klavecimbel, viool en piano. Ieder voor zich, maar ook samen. Ze gaven publieke concerten, speelden aan diverse hoven en ontmoetten vooraanstaande musici uit die tijd.
In de herfst van 1762 ondernam Leopold met de beide kinderen een reis naar Wenen, waar zij o.a. voor keizerin Maria Theresia optraden. Mozart had veel succes bij de edelen die bijzonder enthousiast waren.
Toen Wolfgang roodvonk kreeg keerden zij terug naar Salzburg, waar hij zich verder bekwaamde in het klavecimbel en vioolspel, en zijn eerste compositie componeerde.

Europees tournee
In 1762 zijn de talenten en vaardigheden van Wolfgang zodanig vooruitgeschreden dat Leopold hem als wonderkind wil laten opvoeren. Het volledige gezin Mozart onderneemt een heuse tournee doorheen de muzikale hoofdsteden van Europa en op 9 juni 1763 begon de langste reis die Mozart gemaakt heeft (tot eind 1766): Leopold bezocht met zijn vrouw en de beide kinderen Duitsland, Frankrijk, Engeland, Noord- en Zuid-Nederland en Zwitserland. Zijn eerste gedrukte composities verschenen in die jaren in Parijs, Londen en Den Haag.

In Parijs 1764 componeerde Wolfgang vier viool sonates.

Londen: Johann Christian Bach
In Londen kwam hij in contact met Johann Christian Bach. Het werd een moeilijke periode voor de familie. Omdat er al een bloeiend concertleven bestond o.l.v. Bach was er weinig aandacht voor hen, bovendien werd Leopold ziek. Toch componeerde Wolfgang hier zijn eerste orkestwerk en zes sonates voor klavier en viool, opgedragen aan Koningin Charlotte. Bach stimuleerde hem en gaf hem les. Ook bezocht hij hier enkele Italiaanse opera's.
Zie ook het artikel Johann Christian Bach...

Mozart in Nederland
Toen Leopold weer beter was reisden zij naar Gent, Rotterdam en Den Haag. Op hun reis werden de kinderen herhaaldelijk ziek, waardoor het verblijf in Nederland langer duurde dan voorzien was.
In 1764 meldde een Haagse krant dat de heer Mozart uit Salzburg op 30 september een concert zou geven in de zaal van de Oude Doelen, 'in het welke zyn Zoon, oud maer 8 Jaeren en 8 Maenden, beneevens zyn Dogter, oud 14 Jaeren, Concerten op het Clavecimbael zullen executeeren.' Over de zoon vermeldt de advertentie verder: 'De Liefhebbers kunnen na hun plaisier hem Muziek voorleggen, hy zal het zelve alles voor de vuyst speelen.' Al gauw bleek echter dat vader Mozart teveel had geëist van zijn kinderen in zijn ijver om 'de wereld een wonder te tonen dat God in Salzburg geboren liet worden.' Nannerl werd kort na de aankomst in Den Haag getroffen door buiktyfus. Op 15 november vertoonde Wolfgang dezelfde verschijnselen, waarvan de gevolgen zo ernstig waren dat men voor zijn leven vreesde. Pas in de loop van januari kon Mozart weer optreden.
Rond Mozarts tiende verjaardag vertrok de familie naar Amsterdam, om in maart 1768 weer in de hofstad terug te zijn voor de inhuldiging van Willem V als stadhouder. Wolfgang componeerde verscheidene werken die aan het hof van prinses Carolina van Nassau-Weilburg werden uitgevoerd. Waarschijnlijk heeft Mozart in paleis Noordeinde zijn variaties op Laat ons juichen Batavieren! gespeeld. Aan prinses Caroline droeg Mozart een zestal Sonates voor klavecimbel en viool op, die hij waarschijnlijk tijdens zijn herstel heeft geschreven. Tijdens het Hollandse uitstapje ontstonden waarschijnlijk ook een aantal vroege Symfonieën en de variaties over Wilhelmus van Nassau.
Bij Enschedé in Haarlem verscheen bovendien Leopold Mozarts Grondig Onderwijs in het Behandelen der Viool.

Dan reisden ze door naar Parijs waar ze werden ontvangen door het Franse hof.

Mozart speelde iedere dag voor publiek en schreef zijn eigen muziek. Hij was het paradepaardje van Oostenrijk, gaf veel concerten van andere componisten en improviseerde. Waar hij ook verscheen waren de mensen sprakeloos van bewondering voor zijn talent. In zijn vroege tiener jaren, beheerste hij niet alleen de piano volledig, maar ook de viool en het clavecimbel, en hij schreef stukken voor piano, oratoria, symphonieën en operas.

Waren zijn eerste reizen er vooral op gericht de uitzonderlijke begaafdheid van beide kinderen aan de hoven te demonstreren. De latere, zeer talrijke reizen werden door verschillende oogmerken bepaald: studie, vervulling van opdrachten, zoeken naar een positie.

Salzburg 1766-1775
Apollo et Hyacinthus, seu Hyacinthi Metamorphosis (1767)
Eind november 1766 keerden ze terug naar Salzburg, waar Leopold terug aan de slag moest in het hoforkest en het kerkkoor. In die tijd ontstonden het oratorium Die Schuldigkeit des ersten Gebotes (KV 35) en de schoolkomedie Apollo et Hyacinthus (KV 38) (Apollo en Hyacinthus ofwel de gedaanteverandering van Hyacinthus) op een libretto van Rufinus (P.F.) Widl. een tussenspel in 3 aktes. Proloog, koor I, koor II (oorspronkelijk opgevoerd voor en tussen 5 aktes van het schooldrama Clementia Croesi, ook van Widl) Première: Salzburg (Grote hal universiteit) op 13-05-1767 (gebruikt voor opvoeringen van leerlingen).

La finta semplice (1768)
Lang blijven ze niet in Salzburg, van 11 sept. 1767 tot 5 jan. 1769 brengen ze een tweede maal een bezoek aan Wenen. Tijdens deze reis vluchtten de Mozarts voor de pokkenepidemie naar Olmütz, maar de kinderen werden niettemin aangetast. Voor de keizer componeert Wolfgang zijn eerste opera, La finta semplice (de eenvoudige list ?of? De voorgewende onnozele)(KV 51) op een libretto van Marco Cortellini, naar dat van Goldoni dat in 1764 voor Salvatore Perillo was geschreven. La finta semplice is een opera buffa in 3 aktes. De premiere was gepland in Wenen maar werd wegens de bewering dat niet Wolfgang maar Leopold de componist was niet uitgevoerd, de premiere vond pas later plaats in mei 1969 in Salzburg (Hoftheater). Wel werd het Singspiel in 1 bedrijf Bastien und Bastienne (KV 50) opgevoerd (Wenen, huis van dr. Anton Mesmer, 1768). Bastien und Bastienne is gemaakt op een libretto van Friedrich Wilhelm Weiskern en Johannes Müller. Gebaseerd op een vaudeville van Marie-Justine Benoîte Favart, Charles-Simon Favart en Harny de Guerville.

Mozart maakte in deze tijd waarschijnlijk kennis met de opera Alceste (1767) van Gluck.

In januari 1769 keren vader en zoon weer terug naar Salzburg. Mozart werd op 27 okt. 1769 benoemd tot onbezoldigd concertmeester van de Salzburgse hofkapel. Naast al zijn kennis die hij tijdens zijn reizen had opgedaan, over opera, concerten en kamermuziek leerde Wolfgang Latijn en componeerde een mis.

Italië
Voor de voltooiing van de muzikale vorming van zijn zoon achtte Leopold een bezoek aan Italië onontbeerlijk. In december 1769 verleende Siegmund von Schrattenbach, de aartsbisschop van Salzburg opnieuw verlof aan zijn musici, Leopold en Wolfgang. Op 13 dec. 1769 ondernam hij met zijn zoon de eerste Italiaanse reis, die tot 28 maart 1771 duurde. Moeder en zus bleven thuis.
Mozart baarde alom opzien met zijn capaciteiten. In Rome wist hij het Miserere van Gregorio Allegri (1582-1652), dat niet buiten de Sixtijnse kapel mocht worden verbreid, na één keer horen uit het hoofd op te schrijven. Juli 1770 ontving hij van de paus de orde van de Gouden Spoor en hij werd lid van de Accademia Filarmonica van Bologna en van Verona. Hij kreeg opdracht voor het carnaval van 1770/1771 een opera seria te componeren (Mitridate, rè di Ponto, KV 87; première 26 dec. 1770 te Milaan), een opera seria in 3 aktes op een ibretto van Vittorio Amedeo Cigna-santi naar Guiseppe Parini en Racine.
Tijdens zijn verblijf in Italië studeerde Wolfgang contrapunct bij de theoreticus Padre Giovanni Battista Martini. Met diens hulp mocht hij in 1771 aan de Accademia Filharmonica van Bologna een examen afleggen. Hij moest een vierstemmige bewerking maken van een Gregoriaans thema. Binnen een half uur was hij klaar met zijn opdracht.

Nog vóór zijn terugkeer 28 maart in Salzburg ontving hij drie andere opdrachten:
Ascanio in Alba, een serenata (allegorische opera) ter gelegenheid van het huwelijk van aartshertog Ferdinand van Oostenrijk met Maria Beatrice Riccarda van Modena (KV 111; première 17 okt. 1771 in Milaan). Ascanio in Alba is een opera festa teatrale met ouverture, in 2 aktes op een libretto van Abbate Guiseppe Parini.
Lucio Silla, een opera seria voor het carnaval van 1772/1773 (KV 135; première 26 dec. 1772 in Milaan). Een dramma per musica met ouverture, in 3 aktes op een libretto van Giovanni de Camerra. (maakte de eerste Italiaanse vertaling van Die Zauberflöte) en
La Betulia liberata, een oratorium voor Padua (KV 118).
De tweede en de derde Italiaanse reizen naar Milaan, resp. in 1771 en 1772/1773, hielden rechtstreeks verband met deze opera-opdrachten.

Op 16 dec. 1771, precies op de dag dat Mozart terugkeert in Salzburg, stierf aartsbisschop Sigismund von Schrattenbach; hij werd opgevolgd door Hieronymus von Colloredo (1732-1812), voor wiens inhuldiging op 29 april 1972 Mozart de serenata Il sogno di Scipione (Scipio`s droom)
(KV 126) componeerde. Een opera Festa teatrale met ouverture, in 2 aktes op een libretto van Pietro Metastatio naar Cicero.
De progressieve maar autoritaire Hieronymus van Colloredo was sterk verbonden met het hof in Wenen. De Duitse muzikale traditie interesseerde hem minder dan de Italiaanse muziek en hij benoemde een Italiaan tot kapelmeester, terwijl Leopold Mozart vice-kapelmeester bleef. In juli van dat jaar werd de wolfgang definitief benoemd tot bezoldigd concertmeester: hij krijgt een behoorlijk salaris, maar moet nu steeds ter beschikking van het orkest staan.

Tijdens zijn laatste reis naar Italië, o.a. voor de première van de opera Lucio Silla, probeerde Mozart tevergeefs een baan bij de groothertog van Toscane te krijgen.

Milanese strijkkwartetten
De Milanese kwartetten ontstonden tijdens zijn reizen naar Milaan, Bolzano en Verona en werden uitgegeven in 1773. In de finales van de eerste (K168) en de laatste (K173) in deze reeks gebruikt Mozart voor het eerst de fugavorm buiten zijn kerkelijke composities.

Salzburg
Wolfgang Mozart die in maart 1773 terugkwam in Salzburg was geen wonderkind meer, maar een componist die op de drempel van de volwassenheid stond. In de daaropvolgende jaren was Mozart aan Salzburg gebonden; zijn positie bevredigde hem echter niet, enerzijds wegens het lage niveau van de Salzburger Hofmusik, anderzijds wegens de gespannen verhouding tot de aartsbisschop van Salzburg Colloredo, die hun geen tournees meer toestaat.

Joseph Haydn
Als Colloredo een tijdje op reis is, vertrekken vader en zoon Mozart in juli 1773 voor twee maanden naar Wenen, in de hoop dat Wolfgang daar kapelmeester aan het hof kan worden. Brieven naar huis worden nu in geheimschrift geschreven, zodat niemand zal ontdekken wat Leopold met zijn zoon van plan is, mochten de brieven in verkeerde handen vallen. Hoewel ze in Wenen vriendelijk worden ontvangen, krijgt Wolfgang helaas geen werk.
Zijn verblijf in Wenen was vooral belangrijk wegens de nadere kennismaking met Franz Joseph Haydn en zijn oeuvre. Haydn had kort daarvoor een aantal strijkkwartetten voor twee violen, altviool en cello geschreven welke een grote invloed hadden op het werk van de jonge componist.

Vrijmetselarij - Thamos rè D'Eglitto (Thamos koning van Egypte)
Libretto van Tobias Philipp en Freiherr von Gebler.
Première Wenen (Kärtnerthortheater 04-04-1774). Herziene uitvoering met toevoegingen, Salzburg 03-01-1776.
Wolfgang kwam tijdens zijn korte verblijf in Wenen ook voor het eerst in contact kwam met de vrijmetselarij. Door Dr. Franz Anton Mesmer werd een concert georganiseerd waar ook Wolfgang optrad. Mesmer was, net als veel geleerden in die tijd, vrijmetselaar. Een logegenoot, baron Tobias Phillip von Gebler, had een heldendrama geschreven waarbij Wolfgang de muziek schreef: Thamos, re d'Egitto. Het muziekdrama was een eerbetoon aan de vrijmetselarij en haar oorsprong.

Elegant Music - Mozart Piano Concerto No. 21 Barenboim

pianoconcerten
Terug in Salzburg schreef hij in 1773 het eerste van zijn 27 pianoconcerten (waaronder 1 voor twee en 1 voor drie klavieren), acht symfonieën en veel muziek voor bij de kerkdiensten in de kathedraal. Ook legde hij zich meer toe op het vioolspel, wat leidde tot het eerste van zijn vijf vioolconcerten (1775).

Opera Buffa: La finta giardiniera
Op het einde van 1774 krijgt Mozart een opdracht tot het schrijven van een opera buffa voor het carnaval van 1775. Deze keer is de keurvorst van Beieren de opdrachtgever. In 1775 moest Colloredo wel toestaan dat Wolfgang en zijn vader naar München gingen, omdat hij anders vorst Maximilliaan zou beledigen. Het werd de laatste reis die hij samen met zijn vader zou maken. De opera, ' La finta giardiniera ' (de vermomde tuinierster)(KV 196) kent daar op 13 januari 1775 een zeer geslaagde premiere. Na afloop werden Leopold en Wolfgang ontvangen door de vorst en vorstin van Beieren, die hen goed beloonde.

Opera Metastasio, Il rè pastore
Op 7 maart 1775 zijn de Mozarts terug in Salzburg. Op enkele weken tijd zal Mozart een nieuwe opera componeren: Metastasio, Il rè pastore, ter gelegenheid van het bezoek van aartshertog Maximiliaan Franz, de keurvorst uit Keulen, aan Salzburg. Il re pastore werd op 23 april 1775 opgevoerd. Maar in september van datzelfde jaar sloot Colloredo het theater van Salzburg, zodat de inwoners die juist bijzonder op het muziektheater waren gesteld geen uitvoeringen meer konden bijwonen. Wolfgang was woedend. Zijn kans om met zijn opera verder carriere te maken in Salzburg was daarmee verkeken.

Sturm und Drang
In de jaren zeventig werd Mozart door de geest van de Sturm und Drang geraakt en componeerde hij werken die duidelijke voorboden van de romantiek zijn. Op sommige gebieden verwerkte hij op persoonlijke wijze wat door anderen gevonden was; zo was Joseph Haydn zijn grote voorbeeld op het terrein van het strijkkwartet, waarin Haydn voor het eerst de ' thematische dialectiek ' voor vier zelfstandige en gelijkwaardige instrumenten gerealiseerd had.

Mannheim
Na vele verzoeken om op reis te mogen werden Leopold en Wolfgang ontslagen. Leopolds ontslag werd weer ongedaan gemaakt. Amadeus ging in 1777 samen met zijn moeder naar Munchen en Mannheim, Duitsland, en vervolgens naar Parijs.
In Mannheim leerde hij een van de beste en grootste orkesten van Europa kennen en werd de grondslag gelegd voor Mozarts latere instrumentatiekunst. In Mannheim trachtte Wolfgang tevergeefs als kapelmeester in dienst komen bij Karl Theodor. Ook in Mannheim ontmoette hij de jonge, uitermate begaafde zangeres Aloysia weber, zijn eerste grote liefde. Zij wees hem echter al gauw af. Haar zuster Konstanze zou later wel zijn vrouw worden.

Parijs
Bij aankomst in Parijs raakt Mozart verwikkeld in de operastrijd tussen Gluckisten en Piccinisten. Hij ontmoette Jean Le Gros en schreef o.a. twee symfonieen voor hem (Parijse Symfonie), welke goed werden ontvangen. Daarnaast ging hij om met vrijmetselaars als Otto van Gemmingen. De nogal hooghartige aristocratie van Parijs gaf hem weinig kans om succesvolle concerten te geven. Hij schreef nog wel Les Petits Riens maar verloor er voornamelijk zijn tijd. Tijdens hun verblijf wachtte zijn moeder in een slecht geluchte, kille en vuile kamer tot Mozarts dagtaak voorbij was. Zij werd ziek en stierf (3 juli 1778). De oude vriend, Friedrich Melchior Grimm, die Wolfgang zou helpen was hem liever kwijt dan rijk. Ondanks het succes dat hij begon te krijgen vertrok Wolfgang dan ook uit Parijs.

Salzburg 1779-1780
Ondanks de grote waardering die de musici in Mannheim voor hem hadden en ondanks het succes van zijn Parijse symfonie (KV 297) en andere werken lukte het hem nergens een positie te verwerven. Ontgoocheld keerde Amadeus Mozart medio jan. 1779 in Salzburg terug. Vóór zijn vertrek naar Mannheim had hij ontslag genomen als concertmeester; thans zag hij zich genoodzaakt de betrekking van hoforganist te aanvaarden. Voor een klein salarisje bestonden zijn taken uit musiceren, het knapenkoor onderrichten en kerkelijke zowel als wereldlijke muziek componeren.
In deze periode componeerde Mozart de Kroningsmis, de Missa Solemnis, twee symfonieën, de Posthoorn Serenade, singspiel Zaïde en de opera Idomeneo, zijn eerste volwaardige theaterproductie.

Zaïde (1779), Singspiel in 2 aktes op een libretto van Johann Andreas Schachtner, naar Das Serail van F.J. Sebastiani. (Première Frankfurt 27-01-1866).

München: Idomeneo, rè di Creta (1781)
Een nieuwe opera-opdracht uit München noopte hem op 5 nov. 1780 Salzburg te verlaten; op 29 jan. 1781 ging de opera seria Idomeneo, rè di Creta (KV 366; tekst van Abbate Varesco), waarin Mozarts dramatisch genie zich voor het eerst in volle omvang openbaart, in München in première.

Wenen
Van München uit reisde de componist naar Wenen, waar de aartsbisschop van Salzburg reeds vertoefde. Hier kwam het tot een definitieve breuk en Mozart besloot in Wenen te blijven, om als zelfstandig musicus in zijn levensonderhoud te voorzien. Mede hierdoor ontstond een verwijdering tussen hem en zijn vader.
Mozart, die zich volledig bewust was van zijn talent, had het waagstuk aangedurfd zich als ‘vrij kunstenaar’, niet aan kerkelijk of wereldlijk hof gebonden, in Wenen te vestigen. Aanvankelijk leek het waagstuk met succes te worden bekroond. Mozart trad veel op als pianist, kreeg leerlingen en ondervond enige protectie van de aristocratie. Een indrukwekkend rijke vloed van composities stroomde uit zijn pen.

Die Entführung aus dem Serai
Op 16 juli 1782 vond de première van Die Entführung aus dem Serail (KV 384) plaats; een Singspiel met ouverture en 3 aktes (4 tonelen) op een libretto van Johann Gottlieb Stephanie jr. naar het toneelstuk van Christoph Friedrich Bretzner. De opera werd in hetzelfde en de daaropvolgende jaren nog herhaaldelijk met groot succes opgevoerd.

1782 Huwelijk met Konstanze Weber
Ondanks verzet van zijn vader huwde Mozart op 4 aug. 1782 met de zangeres Konstanze Weber, de zuster van zijn jeugdliefde. Voor haar schreef hij zijn beroemde Mis in C klein, en zij zong de sopraansolo bij de première.
Uit dit huwelijk werden zes kinderen geboren, waarvan er slechts twee in leven bleven, nl. Karl Thomas (Wenen, 21 sep. 1784 - Milaan, 31 okt. 1858), die ambtenaar werd, en Wolfgang Amadeus, eigenlijk Franz Xaver Wolfgang (Wenen, 26 juli 1791 - Karlsbad, 29 juli 1844), die als pianist, componist en koordirigent bekendheid genoot en zijn composities onder de naam W.A. Mozart Sohn liet verschijnen.

Het waren voor Mozart persoonlijk gelukkige jaren, waarin hij muzieklessen en veel concerten gaf; de muziekuitgever Artaria overwoog zijn composities uit te geven, voor het eerst werd er in een muziektijdschrift over een van zijn concerten geschreven, en in de zomer van 1783 werd zijn eerste zoon, Raimund Leopold, geboren. Het tij keerde toen het kind van Wolfgang en Constanze na een aantal weken stierf en Mozart een aantal keren achter elkaar ziek werd.

1783 L'Oca del Cairo (De gans van Caïro) (KV 422), Opera buffa / dramma giocoso in 2 aktes op een libretto van Gianbattista Varesco, niet afgemaakt, 6 nummers staan op muziek.

Lo Sposo deluso (KV 430 - niet afgemaakt - 1784 ), ossia La rivalità di tre donne per un solo amante
Opera buffa op een libretto van Lorenzo da Ponte

Haydn-kwartetten
In deze jaren bracht baron Gottfried van Swieten Mozart in kennis met de werken van J.S. Bach en G.F. Händel; deze ontmoeting had een zeer grote invloed op Mozarts compositorische ontwikkeling, wat o.m. tot uiting komt in de (onvoltooide) Mis in c (KV 427 (1783)) en de zes aan Joseph Haydn opgedragen strijkkwartetten (KV 387, 421, 428, 458, 464, 465; 1782–1785). In deze strijkkwartetten en de Jupitersymfonie (KV 551) heeft hij vele veranderingen aangebracht, zeer ongewoon voor Mozart, die zijn muziek vrijwel altijd in zijn hoofd componeerde en de definitieve versie meteen aan het papier toevertrouwde. Bekende werken in deze serie zijn het Frühlings-Quartett, het Jagd-Quartett en het Dissonanzen-Quartett.

De Verzeichnüss
Van Mozarts werken verschenen tijdens zijn leven slechts weinige in druk. Deze werden voorzien van opusnummers, die echter geen leidraad voor chronologie of catalogisering vormen. Op 9 febr. 1784 begon hij – zich klaarblijkelijk bewust van zijn betekenis als componist – zelf met het catalogiseren van zijn composities. Daardoor is het mogelijk de chronologie van zijn werken, gecomponeerd vanaf die datum, vast te stellen; op 15 nov. 1791 noteerde hij voor het laatst een compositie in dit Verzeichnis.

21 september 1784 werd zijn tweede zoon, Carl Thomas geboren.

Pianoconcerten 1784-1786
Grondlegger was Mozart op het gebied van het pianoconcert. Het pianoconcert in Es-majeur KV 449 van W.A. Mozart is het eerste van een reeks van 12 concerten die Mozart schreef in Wenen tussen begin 1784 en einde 1786. Volgens de autograaf werd de compositie voltooid op 9 februari 1784. Mozart droeg dit concert samen met een ander pianoconcert (KV 453) op aan zijn 18-jarige leerlinge uit Salzburg, Barbara Ployer, die het mogelijk ook voor het eerst uitvoerde. Mozart bracht zijn pianoconcert vermoedelijk zelf ten gehore op 17 maart 1784. Hij becommentarieerde de ontvangst als volgt: "Het nieuwe concert zoals ik het speelde, is uitermate goed ontvangen." Daarnaast karakteriseerde hij het concert, dat hij als eerste werk in zijn thematische repertoire opnam, met de woorden: "Het is een concert van een heel bijzondere aard en meer voor een klein dan voor een groot orkest geschreven." Door het gebruik ad libitum van hobo's en hoornen was het mogelijk het Ployer-concert met een kleine strijkkwartetbezetting in privé-kring te spelen.

De wijze waarop hij - te beginnen met het concert in Bes (1784, KV 450) - tegenover het solo-instrument een rijk bezet orkest plaatste, waarin de blaasinstrumenten een zelfstandige dialoog met de piano voeren, was volkomen nieuw; zijn concerten zijn het voorbeeld voor alle latere componisten gebleven.

Mozart heeft 17 pianosonates nagelaten, geschreven tussen 1777 en 1789. Later zijn er nog twee sonates aan toegevoegd, gebaseerd op afzonderlijke bewegingen. Tot en met de 11e sonate werkt hij tamelijk sober en Klassiek, vanaf de twaalfde wordt het duidelijk dat de Romantiek er begint door te komen: er komt ook plaats voor meer dissonante akkoorden (zoals de dominant-none). Vooral de elfde sonate is erg bekend. Het was één van Mozarts lievelingssonates. De eerste beweging, het Andante con Varazioni (grazioso) klinkt bij alle muziekliefhebbers ongetwijfeld bekend in de oren. Maar vooral de derde beweging is bekend, en dan spreken we over het beroemde Rondo Alla Turca Mozarts sonates zijn over het algemeen driedelig, al kunnen we hier en daar een tweedelige sonate ontdekken (bv. de 19e). Het eerste deel is meestal een Allegro, daarna volgt vaak een Adagio, en als derde beweging wordt dikwijls het Rondo gebruikt, al is het Allegretto ook populair. De klassieke vorm voor een sonate dus.

Vrijmetselarij
Mozarts leven valt voor het grootste deel in de tijd van het ‘ancien régime’, maar hij zal niet ongevoelig geweest zijn voor verschijnselen die de nadering van een nieuwe tijd, van een ingrijpende verandering van de maatschappelijke verhoudingen aankondigden. Van huis uit gelovig rooms-katholiek, was hij evenzeer aangeraakt door de ideeën van de verlichting. Met Joseph Haydn onderhield Mozart een hechte vriendschap; Haydn was lid van de vrijmetselaarsbeweging in Salzburg. Dit zal er mede toe geleid hebben dat hij zich in 1784 bij de vrijmetselaarsloge 'Zur Wohlthätigkeit' aansloot. Voor zijn verdere ontwikkelingsgang als componist was dit van groot belang (men denke aan o.a. de Maurerische Trauermusik, 1785; KV 477); het hoogtepunt van deze ontwikkeling vormt de opera Die Zauberflöte, waarin maçonnieke ideeën een grote rol spelen. In 1785 meldde ook vader Leopold zich aan bij de Vrijmetselaars.

In de herfst van 1786 overleed Mozarts derde zoon, Johann Thomas Leopold, één maand oud.

Der Schauspieldirektor (1786)
Singspiel met ouverture in 1 akte op een libretto van Johann Gottlieb Stefanie jr.
Première Schönbrunn (Orangerie) op 07-02-1786.
In opdracht van Keizer Jozef II naar aanleiding van een bezoek van de Nederlandse afgezant

1786 Le nozze di Figaro (de bruiloft van Figaro)
Op 1 mei 1786 ging Le nozze di Figaro (KV 492) in Wenen (Altes Burgtheater) in première. Een Opera buffa in 4 akten op een libretto van Lorenzo da Ponte naar het toneelstuk van Caron de Beaumarchais.
Plaats en tijd: Kasteel van Graaf Almaviva nabij Sevilla, midden 18e eeuw.

'Le Nozze di Figaro' betekent 'Het huwelijk van Figaro' en is een vervolg op De barbier van Sevilla, een ander blijspel van Beaumarchais.
Uit brieven van Leopold Mozart, Wolfgangs vader, aan zijn dochter blijkt, dat het script een klein ballet in de opvoering bevatte terwijl dit verboden was door keizer Jozef II. Rosenberg, de directeur van het operagebouw, scheurde daarom de betreffende bladzijden uit het libretto. Tijdens de generale repetitie werd het gedeelte met het ballet opgevoerd als een soort pantomime waarbij het orkest niet speelde en de spelers op het toneel een beetje heen en weer huppelden. De keizer, die onverwachts de generale repetitie bezocht, vroeg zich af waar dit op sloeg, maar kreeg als antwoord dat hijzelf ingegrepen had in het libretto. Wellicht is dit de reden geweest waarom de première van de opera werd uitgesteld van 28 april 1786 tot 1 mei 1786.
De opera had een, voor die tijd, ondeugend tintje aangezien de openingsscène plaatsvindt in de toekomstige slaapkamer van Figaro en Susanna, maar bovenal zich verzet tegen het gevestigde klassenstelsel.

'Le Nozze di Figaro' wordt nog steeds regelmatig opgevoerd in de grotere operahuizen. De opera behoort, samen met Così fan tutte en Don Giovanni, tot de 'grote Italiaanse drie' van Mozart. Zowel voor Le nozze di Figaro, Don Giovanni (1787) en Così fan tutte (1790) werkte Mozart samen met de handige librettist Lorenzo da Ponte (1749-1838).

Praag
Begin 1787 reisde de componist op uitnodiging van een groep bewonderaars naar Praag om daar zijn Figaro en de (sedertdien als ‘Praagse’ bekendstaande) Symfonie in D (KV 504) te dirigeren.

In april 1787 was de toen 17-jarige Beethoven voor korte tijd leerling van Mozart.

Op 28 mei stierf vader Leopold Mozart.

Don Giovanni
Opera buffo (Dramma giocoso) met ouverture in 2 aktes op een libretto van Lorenzo da Ponto.
In de herfst reisde hij opnieuw naar Praag om er de première (20 okt. 1787) van de speciaal voor deze stad geschreven opera Don Giovanni (KV 527) te leiden. Zijn opera Don Giovanni, die hij na de dood van zijn vader componeerde, kreeg veel kritiek te verduren.

Op 7 dec. 1787 werd Mozart door keizer Jozef II tot ‘Kammerkompositeur’ benoemd, al moest hij genoegen nemen met een salaris dat veel minder was dan dat van zijn voorganger Christoph Willibald Gluck, wat hem niet hielp zijn schulden te voldoen; in deze functie schreef hij o.m. een groot aantal menuetten, Duitse dansen en contradansen voor de hofbals, alsmede de opera Così fan tutte (KV 588; première 26 jan. 1790).

Hij trad van nu af aan nog maar zelden op en het aantal leerlingen verminderde. Hij had alle reden zich miskend te voelen. Zo heeft hij de toppen uit zijn oeuvre voor orkest, de laatste drie symfonieën (in Es, in g en de Jupitersymfonie in C, alle uit 1788), waarschijnlijk nooit horen spelen. Veel muziekliefhebbers vonden zijn werk te moeilijk.

Mozart bleef concertreizen maken. Intussen was Mozart ten gevolge van de tanende belangstelling van het publiek en van de vele ziekten van zijn vrouw herhaaldelijk genoodzaakt geld te lenen, wat blijkt uit zijn brieven aan Michael Puchberg, evenals hij vrijmetselaar. Mozarts geldzorgen kwamen niet zozeer doordat hij echt arm was, maar meer doordat hij noodzakelijkerwijs een dure levensstijl had. Tijdens zijn laatste levensjaren, ten tijde van Le Nozze di Figaro en Die Zauberflöte, verdiende hij omgerekend zo'n 75.000 euro per jaar; een aardig inkomen. Zijn levensstijl echter: een eigen pianoforte meezeulen naar een optreden of naar de opera, een eigen paard (later weer verkocht), twee kinderen op een verschillende kostschool, een vrouw die om gezondheidsredenen gaat kuren, een dienstmeid voor het huishouden, gepaste kledij om voor al deze 'hoge' gasten te mogen optreden, lid zijn van de vrijmetselarij, ... kostten meer dan hij bezat. Na zijn dood heeft Michael Puchberg nooit van Constanze Weber één frank teruggevraagd van al het achterstallige.

In 1788 stopte hij met zijn publieke voorstellingen, en gaf de voorkeur aan componeren.

Op 29 juni 1788 stierf zijn zes maanden oude dochtertje Theresia. In november 1789 overleed zijn tweede dochtertje, Anna, vrijwel direct na de geboorte.

1789 Klarinettenquintet
In het verder weinig vruchtbare jaar 1789 ontstond Mozarts Klarinettenquintett, dat geldt als een van zijn belangrijkste kamermuziekcomposities. De componist schreef het werk voor zijn vriend en logebroeder Anton Stadler, die het op 22 december 1789 in een door de Tonkünstler-Societät georganiseerd kerstconcert in het Wiener Burgtheater voor de eerste keer opvoerde. Helaas werd de compositie voor klarinet, 2 violen, viola en violoncel in vervalste vorm overgeleverd, omdat Stadler waaraan het werk was opgedragen blijkbaar het autograaf van Mozart heeft verkocht uit geldgebrek. Terwijl de moderne Mozarteditie zich baseert op de voor een normale grote klarinet geschreven eerste uitgave van André uit 1802, was het origineel oorspronkelijk gecomponeerd voor een speciaal instrument met een grotere omvang.

Tevergeefs probeerde Mozart zijn financiele problemen op te lossen door nog drie reizen te maken: in 1789, in gezelschap van prins Lichnowsky, naar Berlijn (waar opdrachten van koning Friedrich Wilhelm II leidden tot het ontstaan van zijn laatste drie strijkkwartetten, de zgn. Pruisische kwartetten , en de laatste pianosonate) via Dresden en Leipzig (waar hij de muziek van Bach nader bestudeerde), hetgeen de opdracht tot de Pruisische kwartetten (KV 575, 589 en 590) opleverde.

in 1790 vertrok hij naar Frankfurt a.M., waar Leopold II tot keizer gekroond werd en Mozart op 15 okt. op eigen gelegenheid een concert gaf.

Cosi fan Tutte (1789)(Zo doen zij allen)
Opera buffa met ouverture in 2 aktes op een libretto van Lorenzo da Ponte,
26 jan. 1790 werd de eerste uitvoering van de opera Così fan tutte goed ontvangen.

Op 4 maart 1791 gaf hij nog een concert, zijn laatste publieke uitvoering, het Pianoconcert in Bes, K.V. 595.

La Clemenza di Titto (1791)(De goedheid van Titus)
Opera seria in 2 aktes op een libretto van Caterino Mazzolà gebaseerd op het toneelstuk van Pietro Metastasio.
Plaats en tijd. Rome, tijdens de regering van Tito, 79-81 na Chr.
Première: Praag, (Nationaltheater) op 06-09-1791.

9 mei 1791 was hij tot plaatsvervangend, onbezoldigd kapelmeester van de St. Stephan in Wenen benoemd.
Op 26 juli werd Mozarts vierde zoon, Franz Xaver Wolfgang, geboren.

In 1791 vertrok hij weer naar Praag, waar ter gelegenheid van de kroning van Leopold II tot koning van Bohemen de opera seria La clemenza di Tito (KV 621) werd opgevoerd. Dit werk werd binnen achttien dagen gecomponeerd en ingestudeerd. Mozart onderbrak voor deze opera zijn arbeid aan Die Zauberflöte (KV 620; tekst van E. Schikaneder), die op 30 sept. 1791 in Wenen in première ging.

W.A.Mozart - Requiem(I.Introit II.Kyrie)

Requiem
In de zomer ontving hij van graaf Walsegg zu Stuppach opdracht tot het componeren van een Requiem (KV 626). Deze graaf had de gewoonte van tijd tot tijd stukken te bestellen om deze vervolgens over te schrijven en zelf met de eer te strijken. Op het moment dat Mozart de opdracht aannam, was zijn gezondheid al aan het verslechteren. Door een aantal andere werkzaamheden kon hij pas aan het requiem beginnen toen zijn gezondheid nog verder was afgenomen. Voor zijn dood gaf hij een van zijn leerlingen (Franz Xaver Süssmayr) nog aanwijzingen om het stuk te voltooien. Na Mozarts dood heeft Süssmayer het Requiem verder voltooid op verzoek van Mozarts vrouw. Muziekexperts zijn het er nog niet over eens welke stukken volledig door Mozart geschreven zijn en welke door zijn leerling.

Die Zauberflöte (1791
Romantische opera 2 aktes (KV-620) op een libretto van Emanuel Schikaneder.
Rijk van de Koningen der nacht en de zonnetempel, sprookjestijd.
Première: Wenen (Freihaustheater auf der Wieden) op 30-09-1791.
Zijn laatste opera 'Die Zauberflöte', waarvan het succes eerst matig was, was voor hem een nieuwe doorbraak naar succes en was zelfs in zijn eigen tijd al een zeer groot succes en brengt tot op de dag van vandaag vele mensen in vervoering.
Aan de tekst, vol ideeën uit de vrijmetselarij, waarbij hij zich in 1784 had aangesloten, heeft niet alleen de librettist Emanuel Schikaneder (1751-1812) gewerkt, maar ook de componist zelf.

Ondanks het feit dat Mozart reeds op zeer jonge leeftijd beroemd was, had hij vooral in zijn laatste levensjaren met grote financiële problemen te kampen. Mozart oogstte in Wenen in oktober en november veel succes met zijn opera Die Zauberflöte, maar toen hij in 1791 ernstig ziek werd, waren zijn laatste financiële reserves allang uitgeput. Zijn geluk is nooit teruggekeerd en achtervolgd door wanen en depressies overleed hij ten slotte in de vroege ochtend van 5 december, nog maar vijfendertig jaar oud, een halve dag na een door hemzelf op zijn ziekbed meegezongen repetitie van het 'Requiem', dat toen nog niet af was. Mozart kreeg een armeluisbegrafenis en werd begraven op begraafplaats St. Marx te Wenen. Zijn stoffelijk overschot werd bijgezet in een armengraf, een massagraf, waarvan de juiste plaats al na korte tijd niet meer bepaald kon worden.

Rond de dood van de grote componist doen vele geruchten de ronde; vooral de legende, dat zijn concurrent Antonio Salieri hem zou hebben vergiftigd, heeft geleid tot talloze gekleurde voorstellingen van zaken in boek en film ("Amadeus"). De huidige muziekwetenschappers gaan er echter van uit, dat Mozart aan een nierziekte gestorven is, die te verklaren is uit het feit, dat zijn lichaam reeds op jeugdige leeftijd te zwaar belast werd.

In zijn korte leven componeerde Mozart meer dan 600 werken, waaronder 21 stukken voor toneel of opera, 15 missen, meer dan 50 symphonieën, 25 piano concerten, 12 viool concerten, 27 concert arias, 17 piano sonates, 26 strijkquartetten...de lijst is eindeloos. Mozart was meester van de contrapunt, de fuga en andere traditionele compositionele hoogstandjes meer nog hij was waarschijnlijk de grootste melodieën schepper die ooit op aarde heeft geleefd. Zijn operas lopen uiteen van komische niemandalletjes tot meesterstukken van tragedie. Zijn werken zijn gecatalogeerd in de lijst van Ludwig von Köchel (afk. KV).

Konstanze (geb. 1762) hertrouwde in 1809 met Georg Nikolaus Nissen (1761–1826) en overleed in 1842.

Mozart bespeelde vier instrumenten: piano, orgel, viool en altviool. In historisch perspectief bezien blijkt Mozart een figuur met talrijke facetten te zijn. In zijn hoofdzakelijk in Salzburg geschreven kerkmuziek zijn nog vele barokelementen te vinden. In de jaren zeventig werd hij door de geest van de ‘Sturm und Drang’ geraakt en componeerde hij werken die duidelijke voorboden van de romantiek zijn. Op sommige gebieden verwerkte hij op persoonlijke wijze wat door anderen gevonden was; zo was Joseph Haydn zijn grote voorbeeld op het terrein van het strijkkwartet, waarin Haydn voor het eerst de ‘thematische dialectiek’ voor vier zelfstandige en gelijkwaardige instrumenten gerealiseerd had.

In zijn Italiaanse opera's (m.n. de opere buffe Le nozze di Figaro, Don Giovanni en Così fan tutte) bereikte hij de synthese tussen tendensen uit de Napolitaanse opera, de Italiaanse opera buffa, de opéra-comique en zelfs uit de tragédie-lyrique en hij stelde hierdoor alles in de schaduw wat tot dan op dit gebied gecomponeerd was. In Die Zauberflöte legde hij tevens de grondslag voor de ontwikkeling van de Duitse romantische opera.

Slechts zelden doorbrak hij de traditionele vormen; zijn natuurlijk gevoel voor harmonie en evenwicht verzette zich hiertegen. Wel verbond hij vaak bepaalde bestaande principes tot een nieuw geheel, zoals de sonate- en de rondovorm in zijn latere kamermuziekwerken, en de homofone en de polyfone schrijfwijze in het strijkkwartet in G (KV 387) en de symfonie in C (KV 551).

De evenwichtige vormgeving en de melodische rijkdom van zijn werken en het schijnbare gemak waarmee zij werden geschreven (Mozart componeerde ruim 600 werken in ca 30 jaar), hebben lange tijd de muzikale diepgang van zijn werk weten te versluieren. Het is vooral aan onderzoekers als Hermann Abert en Georges de Saint-Foix te danken dat ook de donkere en tragische kanten van zijn wezen thans beter onderkend worden.

(Köchel-Verzeichnis, 1937)
Aan Ludwig Ritter von Köchel is de samenstelling van een chronologisch-thematische catalogus van Mozarts werken te danken. Naar deze catalogus verwijst de achter de titels van Mozarts werken gebruikelijke afkorting KV met een nummer. In de catalogus is bovendien een overzicht opgenomen, ingedeeld naar genres (kerkmuziek, opera's, symfonieën, concerten, enz.), waardoor het mogelijk is ook werken waarvan men het ‘Köchelnummer’ niet kent, terug te vinden. Bij ieder werk worden, behalve de eerste maten van elk onderdeel, gegevens over ontstaan, opdracht, handschrift, eerste uitvoering, afschriften, uitgaven en literatuur vermeld.

Mozarts geboortehuis in Salzburg is thans Mozartmuseum. Eveneens in Salzburg is het Mozarteum gevestigd. In Augsburg is een Mozartgedenkstätte, in Wenen een Mozart-Erinnerungsraum (beide museum).


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 24.