kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

Wiener-Philharmoniker

Wiener Philharmoniker (1842)

Wereldberoemd Oostenrijks symfonisch orkest.

orkest waarin de leden bij meerderheid van stemmen besluiten nemen.

Het orkest is een begrip in de wereld van de klassieke muziek. Het begin van de Wereldberoemde Symfonieorkesten, de Wiener Philharmoniker was op 28 maart 1842 toen Otto Nicolai een ‘Grand Concert’ leidde. Het was het eerste permanente, professionele orkest van Wenen. Onder zijn leiding werd het repertoire aanzienlijk uitgebreid en verhuisde het orkest in 1870 naar het huidige gebouw van de Musikverein. Zij beschikken hier over een ideale ruimte, waarvan de akoestiek van grote invloed is op de klank en speelstijl van het orkest.

Onder leiding van Hans Richter bereikte het orkest de status van toporkest en het was onder Gustav Mahler dat het orkest voor het eerst optrad in het buitenland. Ook Richard Strauss dirigeerde het Wiener Philharmoniker vele opera- en concertuitvoeringen.

Zie ook: Weens filharmonisch orkest richtte zichzelf veertien jaar te laat op om de levende Schubert nog iets goeds te kunnen bieden, al is daarna veel van de schade ingehaald. Maar 1842 was het dan zover: het Weens filharmonisch orkest werd opgericht, niet door gemeentelijke instanties of enige andere institutie, doch door de musici zelf, die meestal in opera orkesten speelden. Zij bundelden enthousiast hun krachten en kwamen met resultaten. Franz Lachner, een dirigerende vriend van Schubert, had negen jaar eerder reeds een Künstlerverein opgericht die concerten organiseerde om de symfonieën van Beethoven uit te voeren en die na regelmatige samenkomsten in de herberg Zum Amor besloot het Weens filharmonisch orkest te formeren.

Bij de oprichting speelden twee figuren de hoofdrol: Karl Otto Nicolai, toen pas 31 jaar en later vooral beroemd geworden met zijn opera Die lustigen Weiber von Windsor en Nikolaus Lenau, een dichter, die later triest in het gekkenhuis eindigde, maar die een obsessie had voor het werk van Beethoven. 28 Maart 1842, rond het middaguur, hief Nicolai het dirigeerstokje om de nieuwe Philharmonische Akademie in de grote Redoutensaal te leiden in het eerste van een reeks concerten waarin telkens een belangrijke symfonie op het programma stond.

Kärtnertortheater
Er bestond een aanzienlijke overlapping van personeel bij de drie Weense orkesten. De organisatoren leek dat van het Kärtnertor theater het meestbelovende. Zonder in het dispuut te treden, wat het oudste professionele orkest in Europa is, staat vast, dat de Weense musici, die in 1842 de basis voor het filharmonisch orkest legden, geen precedent kennen. Ze kozen eenvoudig een uitvoerend comité en regelden dus die Redoutensaal (de formele keizerlijke zaal) voor hun eerste optreden.
Nicolai leidde in totaal elf concerten voordat hij in 1847 Wenen verliet en in 1849 overleed; daarna ontstond enige stagnatie waarin het ensemble slechts tot tien volgende optredens kwam. Onder andere de revolutie van 1848 leidde tot die onderbrekingen zoals dat veel later, aan het eind van de Tweede Wereldoorlog nogmaals zou voorkomen. Medio januari 1860 leidde Carl Eckert het eerste van vier abonnementsconcerten en al gauw ontstond een vast patroon van acht concerten per seizoen. Eckert bracht een bonus mee in de vorm van Wagner voor wie hij zich ook in de opera had ingezet. Eckert en Wagner waren een succes.

Grosse Musikvereinsaal
In 1870 verliet het ensemble het Kärtnertortheater en betrok het zijn eigen huis, de Grosse Musikvereinsaal.

Vanaf dat moment is sprake van een continue geschiedenis die eigenlijk ook voortdurend is verbonden met grote namen uit de muziekwereld. Wat ooit was begonnen als een coöperatie, heeft dat karakter steeds behouden.

Onder leiding van verschillende grote dirigenten bereikte het orkest spoedig een tot dan toe ongekend hoog niveau. Tot de dirigenten die het orkest leidden behoren Hans Richter en Gustav Mahler, Richard Strauss, Bruno Walter, Clemens Krauss en Wilhelm Furtwängler. Na 1933 heeft het orkest geen chef-dirigent meer gekend. Niettemin valt er een aantal dirigenten te noemen dat vaak de Wiener Philharmoniker heeft gedirigeerd, zoals Herbert von Karajan, Claudio Abbado, Leonard Bernstein, Karl Böhm en Bernard Haitink.

Wiener Staatsoper
De leden van het orkest zijn veelal verbonden aan de Wiener Staatsoper. Lange tijd konden vrouwen geen lid worden van dit orkest, al mochten zij incidenteel wel meespelen. Typerend voor het orkest is de zogeheten Duitse opstelling, met achteraan de contrabassen. De violen, de ietwat laag gestemde hobo, de krachtige hoorns en de open pauken, en niet in het minst het gevoel voor rubato dragen bij aan de zeer herkenbare orkestklank. Het orkest maakt vele geluidsopnamen in de fameuze Grosser Saal van de Musikverein.

Nieuwjaarsconcerten
In 1941 stelde Clemens Krauss de traditie van de Nieuwjaarsconcerten in met muziek van en rond de componistenfamilie Strauss. Sinds de uitzending hiervan op televisie bereikt het orkest jaarlijks een miljoenenpubliek.

traditie
Nog steeds wordt het orkest bestuurd door een raad van 12 wijze mannen, altijd orkestleden, die alle beslissingen nemen over concerten, planningen, opnamen en dirigenten. Posities in het orkest gaan over van generatie op generatie. Was je vader klarintettist? Berg je dan maar, want dikke kans dat je ook klarinettist in het orkest gaat worden.

Buiten het orkest wordt hier tegenaan gekeken als een "oude mannen bolwerk" , een toonbeeld van conservatisme. Maar binnen het orkest is er een grote meerderheid het er helemaal mee eens. Dus voorstanders van verandering zullen geduld moeten hebben.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 7.