kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

Unendliche-Melodie

Unendliche Melodie

(onregelmatige melodische structuren)

'Een melodie die zich los maakt van de klassieke, ritmisch gebonden geometrisering en ongebonden gaat uitwelven' (E. Kurth).

Het laten verdwijnen van het verschil tussen recitatief en aria en het introduceren van de unendliche melodie. Een melodie van oneindige lengte, een lange melodie die maar niet wil ophouden.

Zie ook Wagner.

Der fliegende Holländer, Tannhäuser en Lohengrin, kunnen nog als traditionele romantische opera's beschouwd worden, zij het dat Wagner daarin zijn eigen muzikale idioom min of meer gevonden had. Het grootste verschil tussen die werken en opera's van tijdgenoten is de melodieopbouw: in plaats van afgeronde muzikale onderdelen (nummer-opera's), liepen bij Wagner de onderdelen - voor zover nog aanwijsbaar - steeds meer in elkaar over (hij noemde dit 'unendliche Melodie') en zocht hij de spanningswerking voornamelijk in de harmonische bouw.

Zijn verdienste bestaat in eerste instantie uit de afbraak van een aantal traditionele middelen om tot muzikale eenheid te komen: het afschaffen van de aria, en daarmee het oplossen van het gesloten nummer, de klassieke geperiodiseerde melodiebouw (divisief: voorzin-nazin) en de klassieke tonaliteit. In plaats daarvan ontwikkelde hij het concept van de unendliche Melodie (additief, muzikaal proza, dwz. onregelmatige melodische structuren, verwant aan recitatief), het gebruik van Leitmotive als eenheidbrengende factor, en (vooral in het latere werk) het gebruik van harmonische kleur als eenheidbrengend principe.

In zijn Tristan introduceert Wagner revolutionaire muzikale vernieuwingen. Hij zet hier een ontwikkeling in gang die zal leiden tot een sterke verweving van de muzikale Leitmotive. Deze motieven zijn steeds terugkerende en steeds gevarieerde melodieën, die aan een bepaald personage of een bepaald element uit het verhaal gerelateerd zijn. Eveneens maakt Wagner in deze opera gebruik van een extreem doorgevoerd chromatisch idioom. Hij wijkt namelijk steeds vaker af van de klassieke harmonieën, zoals die voor de Westerse muziek golden.
Beroemd is het zogenaam de Tristan-akkoord, dat het Vorspiel van het werk opent. Eigenlijk is dit geen akkoord maar een muzikale figuur, die in harmonische zin pas aan hetslotvan de opera – vier uur later – wordt opgelost met Isolde's Liebestod. In algemene zin leidt deze techniek ertoe dat de muziek als onzeker, als zwevend wordt ervaren. Met het principe van de zogenaam de unendliche Melodie of oneindige melodie schept de componist een muzikale taal van lange symfonische lijnen, die voortdurend in elkaar overvloeien en een nauwelijks hoorbaar onderscheid tussen de verschillende melodieën tot gevolg hebben. Deze unendliche Melodie is de eigenlijke reden waarom de opera zo beroemd en berucht is geworden. Door middel van deze techniek kon Wagner stuwende, opzwepende muziek schrijven, die zelfs een extatische kwaliteit bezat. Isoldes Liebestod aan het slot is het meest pregnante voorbeeld van deze muziekdramatische extase. Climax na climax brengt de luisteraar in een ware vervoering. En zelfs als de opera is afgelopen kan de m ziek in ons hoofd oneindig lang blijven doorgaan.
(Willem Bruls, festival.be)

Het leidmotief wordt herhaald, omgekeerd, door verschillende instrumenten overgenomen, soms ook ritmisch of melodisch licht gevarieerd. Zo wordt het een erkenning en bindmiddel doorheen het muziekstuk. Bij programmamuziek of opera kan het leidmotief ook gebruikt worden om een thema (bijv. dood) of een personage aan te kondigen of te vergezellen. Zo wordt muziek en beeld één geheel. Het gebruik van het leidmotief begon in de romantiek, Hector Berlioz werkte dit bijvoorbeeld sterk uit met zijn "idée fixe" in zijn Symphonie fantastique.

Wagners opera's laten een voortdurende stroom van vocale en instrumentale muziek horen (= de unendliche melodie). Het zeer grote en kleurrijke orkest wordt bijna een 'karakter' in het drama omdat het leidmotieven (= terugkerende themamuziek bij bepaalde personen of stemmingen) presenteert, stemmingen verklankt en zangstemmen (aria's) begeleidt.

De combinatie van het Leitmotiv met de unendliche Melodie lagen aan de basis van een nieuw soort opera (Musikdrama) die rond 1920-1930 uiteindelijk (na Arnold Schoenberg en Alban Berg) in een impasse zou geraken.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 10.