kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

Romantisch klassiek ballet

In de negentiende eeuw bekleedt de Romantiek een positie als belangrijkste stroming in alle kunsten. De danskunst bleek uitermate geschikt om de idealen van de romantiek zichtbaar te maken: onmogelijke liefdes, verre landen en sprookjes. De techniek werd aangepast aan het karakter van de romantiek. Om de indruk van 'zwevende' danseressen te wekken, ontstaat de spitzen techniek. Ook de witte, halflange tutu als kostuum suggereert dat de danser een licht, bovennatuurlijk wezen is. De rol van de mannelijke dansers beperkt zich in deze balletten veelal tot het ondersteunen van de schijnbaar gewichtloze, vrouwelijke danseressen.

Algemene kenmerken van de romantiek, die van belang zijn voor de danskunst:
- Opkomst nationalisme. Ontstaan nationale kunstscholen. Men gaat teruggrijpen naar: verhalen uit het eigen verleden, verheerlijking van nationale helden, terugkeer naar volksmuziek, volksinstrumenten, volkdansen: ontstaan van de karakterdans.
- Verheerlijking van het bovennatuurlijke, van de geest boven de stof Wegvluchten van de realiteit en de materie. Overwicht van de verbeelding, het mystieke en de droom: de verhalen worden heel anders en gaan nu over elfen, nimfen, bosgeesten, water- en luchtgeesten, dolende zielen, betoverde wezens. Tragische liefdesgeschiedenissen geven een botsing aan tussen realiteit en droom.

Kenmerken van de romantiek in het ballet:
- Met het negentiende-eeuwse romantische ballet doet de nu zo kenmerkende verticale lijnvoering van ballet haar intrede: omdat het ging om het uitbeelden van hogere menselijke idealen en gevoelens waren alle bewegingen gericht op het ‘aanraken van de hemel’.
- Tutu's (Ontworpen door Eugène Lamy):
. tutu romantique = lang en soepel in de beginperiode
. tutu classique = kort en stijf in de latere romantiek.
- Een andere andere manier van dansen:
. invoeren van de pointe en de pointetechniek (spitzen).
. Loskomen van de aarde wordt als een ideaal gezien, het effect van zweven of vliegen.
. Door de pointes is er een geweldige uitbreiding wat stappenmateriaal betreft en het opdrijven van de techniek en de virtuositeit, door het kleine steunvlak van de voet.
- Het gebruik van theatermachinerieën neemt toe en men is in staat steeds meer onverwachte effecten te realiseren.
- ballet-blanc:
. Alle grote klassiek-romantische balletten brengen een afwisseling van karakterdans (dat is de reële wereld) en ballet-blanc (dat is de droomwereld).
. De karakterdans wordt in de romantische balletten ook aangewend om het kwade uit te drukken in de figuur van de tovenaar, de heks, de slechte fee ed.
- Verheerlijking van de natuur. Dit uit zich vooral in het scènebeeld:
. de plaats van handeling is bijv. een bos (La Sylphide, Giselle), een meer (Het Zwanenmeer), een zee (Ondine)
- Drang naar het 'exotische' en het onbekende vb: La Péri (oosterse prins en de ziel van een bloem), La Sylphide (Schotland), het macabere 'de wereld der doden en schaduwen (Giselle, La Bayadère), vreemde culturen (invoeren van 'Chinese', 'Hongaarse', 'Schotse', 'Spaanse' dansen)
- De verheerlijking van het lichaam van de vrouw als symbool van liefde, trouw, droom, vrijheid. Het hoofdpersonage is steeds een vrouwenrol.
- Het ontstaan van het sterrendom: Marie Taglioni, Carlotta Grisi, Lucille Grahn, Fanny Cerrito, Fanny Elssler (een karakterdanseres) Er ontstond nu ook een strikte hiërarchie in het balletkorps. Er zijn slechts enkele mannelijke dansers: Jules Perrot, Lucien Petipa.

Ontstaan van het romantische ballet
De onmiddellijke inspiratiebron voor het ontstaan van het romantisch ballet was de het 'Nonnenballet' uit de opera 'Robert Le Diable' van Giacomo Meyerbeer uit 1831, gechoreografeerd door Filippo Taglioni.

La sylfide
Op 22 november 1832 bracht Adolphe Nourrit, een gevierd tenor van de Parijse Opera, een scenario voor het ballet naar de directeur, Dr.l. Véron. Dit scenario, dat verhaalde over een elf, gedanst door Marie Taglioni, die via de schoorsteen de menselijke wereld binnen- en buitenvliegt, zou de basis worden van het wereldberoemde ballet la Sylphide.

La Sylphide bekleedt een unieke plaats in de balletgeschiedenis, want de produktie ervan betekende de start van een volledig nieuw choreografisch tijdperk: dat van het romantisch ballet. Een Sylfide is een gewichtloze sprookjesfiguur, een luchtgeest. Met haar spitzen en zeer gracieuze houdingen tart zij voortdurend de zwaartekracht. Spitzen, luchtgeesten, hoge idealen en onbereikbare liefdes zijn voorlopig niet meer weg te denken uit de dans.

1840 - Fanny Elssler is de eerste ballerina van de romantische school die op tournee gaat in de VS.
1841 - Eerste voorstelling van Giselle, Parijs.
1845 - Vier sterren van het romantisch ballet (Fanny Cerrito, Lucile Grahn, Carlotta Grisi en Marie Taglioni) dansen Jules Perrots beroemd geworden Pas de Quatre.

In de tweede helft van de 19e eeuw raakte het ballet in West-Europa in verval. Hieraan ontkwam zelfs het ballet in Parijs niet: mannelijke dansers verdwenen van het toneel. Zo werd in 1870 de mannelijke hoofdrol in het ballet Coppélia bij gebrek aan mannen door een vrouw in travestie gedanst. Ballet werd tweederangs vermaak in opera, operette, variété en revue. Het verviel in artistieke nietszeggendheid en stereotypen. De verheerlijking van de ballerina leidde daar niet tot statusverlaging van de mannelijke dansers.

Het klassieke Russische ballet
Vanaf ongeveer 1850 was de grote balletrage in West-Europa voorbij. Maar gelukkig namen de Russen het stokje over. Tsaar Peter de Grote was een groot liefhebber van alles wat westers was. Vooral de Franse manier van leven vond Peter 'très chique'. Hij ‘verfranste’ het Russische hofleven ingrijpend en zorgde dat ballet er een onlosmakelijk onderdeel van werd. De verheerlijking van de ballerina leidde daar niet tot statusverlaging van de mannelijke dansers. Daar kreeg de mannelijke danser weer een grotere rol, en de danstechniek werd weer ingewikkelder.

1869 - Marius Petipa wordt eerste balletmeester bij het Keizerlijk Ballet van de tsaar, St.-Petersburg.
. Eerste opvoering van Don Quichot, Moskou.

Het Zwanenmeer
Eind 1875 kreeg Peter llyich Tsjaikovski de opdracht om de partituur voor een ballet te schrijven. Hij stelde zelf voor dat dit nieuwe werk Het Zwanenmeer zou zijn. Op dat ogenblik wist niemand dat Het Zwanenmeer het beroemdste ballet aller tijden zou worden en Tsjaikovski wist zeker niet dat hij er zoveel ellende zou mee hebben.
1877 - Eerste voorstelling van Het Zwanenmeer in Moskou is geen succes, die van 1895 in St.-Petersburg wel.

Rond 1890 bereikte het romantisch-klassieke ballet zijn hoogtepunt. Topchoreograaf was Marius Petipa. Deze Fransman in Rusland maakte avondvullende verhalende balletten, inmiddels wereldberoemd geworden 'balletsprookjes' als Doornroosje (De Schone Slaapster), Notenkraker en Het zwanenmeer. Dat deze balletten zo succesvol waren, heeft zeker ook te maken met de muziek die Peter Iljitsj Tsjaikovski er speciaal voor componeerde.
De Schone Slaapster is het meest romantisch, Het Zwanenmeer het meest dramatisch, De Notenkraker het vrolijkst.

1890 - Eerste voorstelling van De Schone Slaapster, St.-Petersburg.
1892 - Eerste voorstelling van Dë Notenkraker, St.-Petersburg.
1895 - Eerste uitvoering van 32 fouettès in Het Zwanenmeer, door Pierina Legnani in St.-Petersburg.

Als we naar de ontwikkeling van het klassieke ballet kijken, zien we dat de laatste grote veranderingen tijdens de romantiek plaatsgevonden hebben. We kunnen deze periode dan ook wel beschouwen als het eindstation.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 14.