kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 16-09-2008 voor het laatst bewerkt.

Requiem

Mis, waarvan de tekst is aangepast voor een uitvaart. Muziek voor de r.k. dodenmis-liturgie. Genoemd naar de tekst van de introïtus: "Requiem aeternam.." (= "eeuwige rust..."). Vanaf de 15e eeuw is het requiem ook meerstemmig gecomponeerd en, in tegenstelling tot "gewone" missen, zowel het ordinarium als het proprium. Sommige requiem-zettingen zijn ook in de concertpraktijk populair geworden, .o.a. die van W.A. Mozart en G. Fauré. Het requiem van G. Verdi is alleen voor de concertpraktijk geschreven.

Verdi Requiem Lacrymosa/Lacrimosa Karajan

[Lat.], aanduiding voor de dodenmis in de rooms-katholieke kerk. De naam 'Requiem' is afgeleid van de eerste woorden uit het introïtus "Requiem aeternam dona eis domine". Dit zijn de eerste woorden uit de katholieke dodenmis. Deze werd sinds 998 elk jaar op Allerzielen (2 november) maar ook bij andere gelegenheden zoals bijvoorbeeld begrafenissen of officiële rouwplechtigheden gehouden. Sinds het Tweede Vaticaans Concilie is deze tekst die vooral bekend werd door de lange traditie waarin de tekst op muziek gezet werd, niet meer gebruikelijk in de liturgie. Het requiem is echter tot heden blijven bestaan als een eigen genre in de muziek.
Het requiem, ook wel 'Missa pro defunctis', 'Messa da requiem' of 'Messe des morts' genoemd, bevat aan de ene kant de ordinarius-teksten kyrie, sanctus, benedictus en agnus dei, aan de andere kant echter ook liturgische stukken, die uitstijgen boven de normale misliturgie.
In principe kunnen - al naar gelang de traditie - de volgende teksten in een requiem op muziek gezet worden:
1. Introïtus "Requiem aeternam",
2. Kyrie,
3. Graduale a) "Requiem aeternam" b) "Si ambulem" ,
4. Tractus a) "Absolve Domine" b) "Sicut Cervus" c) "De profundis",
5. Sequenz "Dies irae",
6. Offertorium "Domine Jesu Christe",
7. Sanctus,
8. Agnus Dei,
9. Communio "Lux aeterna",
10. Responsorium "Libera me",
11. Afscheidswoord "In paradisum"
De twee laatst genoemde stukken horen weliswaar niet in de ordening van de eigenlijke dodenmis, maar wel in het grotere kader van de kerkelijke begrafenis. Ze werden echter toch vaak opgenomen in de requiemmuziek.

De oudste bewaard gebleven compositie van dit genre is van Johannes Ockeghem en ontstond rond 1493. Dit stuk bevat de vijf delen introïtus-kyrie-graduale-tractus evenals het offertorium en is net als de hierop volgende requiemcomposities van Lasso, Palestrina, Clemens non Papa of P. de La Rue nog sterk gebonden aan de gregoriaanse koraal.

Pas na 1600 breekt men met de traditie en leunt men niet meer op de gregoriaanse muziek maar kiest nu voor een affectieve, barokke muziektaal. Vooral Biber, Charpentier, Campra en Gilles gaven de voorkeur aan deze effectvolle uitdrukkingsvorm.
Tot in de 18de eeuw is de requiemmuziek alleen bedoeld voor kerkelijk gebruik. Dit geldt ook voor W. A Mozarts beroemde requiemfragment (KV 626), dat F.X. Süßmayr voltooid heeft.

Met het requiem van François Joseph Gossec komen er langzaam romantische elementen in de composities van de dodenmis. Nu staan opeens de menselijke ziel en de reactie op de angst voor de dood in het middelpunt van de muzikale belangstelling en verdringen de uitbeelding van de andere kant van het leven van de dood, gericht en eeuwigheid. Ook Anton Bruckner, Franz Liszt ,Luigi Cherubini en Camille Saint-Saens maken requiemcomposities met een godsdienstig karakter die in de kerk uitgevoerd kunnen worden. Hoewel Hector Berlioz zijn monumentale 'Grande Messe des Morts" voor vier blaasorkesten en 200 zangers als liturgische werk componeerde en niet voor de concertzaal, doorbreekt zijn requiem zowel wat betreft de omvang maar ook, gezien de dramatiek en het theatrale element, de liturgische kaders.
Het requiem van Giuseppe Verdi dat zonder twijfel het historische hoogtepunt van dit genre is, waarin de requiemtekst wordt omgezet in muziek, sluit aan bij de dramatiek van het werk van Berlioz en wordt niet geheel tenonrechte de "beste opera" van Verdi genoemd. Al is het ontstaan ter gelegenheid van een concrete rouwplechtigheid; ook dit groots opgezette werk koorwerk is niet meer bedoeld voor de kerk.

Antonin Dvorák heeft zijn requiemcompositie ook niet meer gezien als muziek voor liturgisch gebruik, maar in de eerste plaats als een op zichzelf staand kunstwerk. De uitvoering was bedoeld voor een koorfeest in Birmingham. Gabriel Fauré geeft een zeer eigenzinnige uitleg van de tekst van het requiem. Hij stelt de dood in het gehele stuk voor als een zalig slapen en rusten in de hemelse vrede. Dit verklaart ook waarom het zeer populair geworden requiem van Fauré ook "wiegenlied van de dood" wordt genoemd.

Benjamin Britten War Requiem Phyllis Curtin

Een contrast hiermee is het door Benjamin Britten gecomponeerde "War Requiem" op. 66 uit 1961. In deze compositie heeft de componist naast de liturgische teksten van de dodenmis ook gedichten opgenomen van Wilfried Owen waarin meedogenloos de gruwelen van de oorlog beschreven worden.
Ook Krzysztof Penderecki heeft met zijn "Pools requiem" een werk geschreven waarin een directe relatie wordt gelegd met het lijden en sterven in onze tijd. Het "lacrimoso" van deze requiemcompositie ontstond in opdracht van de vakbond 'Solidarnosz' ter herinnering aan de doden van de opstand van de arbeiders, het "libera me" laat ons denken aan de slachtoffers van de massamoord van Katyn en het "Dies irae" is een herdenking van de opstand van de joden in het getto van Warschau.

Requiem Benjamin Britten: zie War Requiem

Requiem Hindemith: "Als Flieder jüngst mir im Garten blüht. Ein Requiem denen, die wir lieben", is de volledige titel van het Requiem voor 2 solisten, gemengd koor en orkest van Paul Hindemith. Het Requiem voor mezzosopraan- en bariton-solo, gemengd koor en orkest van Paul Hindemith is in de eerste maanden van het jaar 1946 ontstaan, dus kort na het einde van de Tweede Wereldoorlog. De pianoversie voltooide de componist op 20 maart. Het werk aan de partituur werd precies een maand later afgesloten.
Het werk, dat als originele titel heeft "When Lilacs Last in the Door-Yard Bloom'd. A Requiem for Those We Love" (Ned.: "Als de vlier pas in mijn tuin bloeit. Een requiem voor hen waarvan we houden"), werd op 5 mei 1946 onder leiding van Robert Shaw in New York voor het eerst opgevoerd. Deze requiemcompositie, die in verkorte vorm ook wel "Flieder-Requiem" wordt genoemd, is gebaseerd op het Engelse gedicht van Walt Whitman, dat de dichter oorspronkelijk had geschreven bij de dood van de Amerikaanse president Abraham Lincoln. Hindemith veranderde de tekst, die hij opzettelijk in het Duits vertaalde, in een klaagzang voor de doden uit de Tweede Wereldoorlog. De componist wilde met dit werk, een hooglied op de vrede schrijven en hoopte zo op verbroedering van de vroegere vijanden en een verzoening met de hele wereld.

Requiem Liszt: Requiem voor twee tenor- en twee bas-soli, vierstemmig mannenkoor, blazers en orgel van Franz Liszt. Het requiem voor vier soli, vierstemmig mannenkoor, blazers en orgel schreef Franz Liszt in 1868 naar aanleiding van de twintigste sterfdag van zijn vriend Frédéric Chopin. Vermoedelijk was de première een jaar later in Lemberg. Het responsoriumdeel "Libera me" voegde Liszt pas in 1871 toe.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 31.