kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 09-12-2008 voor het laatst bewerkt.

Peter Schat

Nederlands componist, Utrecht 5 juni 1935 - Amsterdam 3 februari 2003

Peter Schat studeerde studeerde piano bij Jaap Callenbach aan het conservatorium van Utrecht en theorie en compositie aan het Koninklijk Conservatorium in 's- Gravenhage bij Kees van Baaren. Nadien werkte hij nog enige tijd bij Matyas Seiber in Londen en bij Pierre Boulez in Basel.

Schats ontwikkeling als componist begon in de jaren vijftig, toen de twaalftoontechniek, en in het verlengde daarvan de seriële muziek, het beeld van het eigentijdse componeren bepaalden.

Zijn eerste werken werden op de festivals van Gaudeamus, Donaueschingen en bij Domaine Musical in première gebracht, zoals Passacaglia en Fuga opus 1 in 1954.

'De Hemel' performed by the Kollner Rundfunk Sinfonie Orchester conducted by Hans Vonk in 1993 part 1 adagio in oude stijl (1954), Septet (1956–1957; v. blazers, cello, piano en slagwerk) en Concerto da camera (1960), valt nog een sterke gerichtheid op structurele processen waar te nemen. Geleidelijk heeft hij daarvan echter een steeds grotere afstand genomen, en kwam de emotionele bevattelijkheid van muziek alsmede de creatieve betrokkenheid van zowel musici als publiek centraal te staan in zijn denken.

Gaudeamusprijs in 1957
In 1957 ontving Schat voor Septet de AVRO-prijs.

Schat heeft in de jaren zestig actief deelgenomen aan bewegingen voor maatschappelijke hervorming en zijn muziek nadrukkelijk in dienst gesteld van democratische idealen. Uit deze periode dateert het totaaltheater Labyrint (1963–1966), dat bij zijn uitvoering tijdens het Holland Festival 1966 internationaal opzien baarde.
Twee fragmenten uit de opera Labyrint werden bekroond in 1963 en 1964.

Aan het eind van de jaren zestig werd zijn sociale en politieke bewogenheid van steeds groter invloed. Hij werkte mee aan het collectieve operaproject Reconstructie (1968–1969; met Louis Andriessen, Reinbert de Leeuw, Misha Mengelberg en Jan Willem van Vlijmen; op tekst van H. Mulisch en H. Claus), waarin het conflict tussen imperialisme en vrijheidsstrijd centraal staat. Met dit muziekstuk wilden de componisten het burgerlijk conservatisme binnen het Nederlandse culturele leven los schudden en de avant-garde muziek van dat moment in het officiële muziekleven op te nemen. In hetzelfde jaar speelde hij een belangrijke rol in de Notenkrakersactie, die gericht was op het doorbreken van de verouderde structuur van het muziekleven.

Vanaf Clockwise and anti-clockwise (1967; 16 blazers) traden in het werk van Schat verwijzingen op naar muziekstijlen uit het verleden. Aanvankelijk gebeurde dit met de ironische distantie die voor die tijd kenmerkend was, maar gaandeweg is Schat zich steeds meer met historische modellen (Beethoven, Tsjaikovski) gaan identificeren, wat heeft geleid tot opera's en symfonieën die traditioneel zijn in vorm en gebaar.

Met zijn eerste twee werken uit de jaren zeventig Thema en To You had Schat zeer veel succes. Aan To You werd de Matthijs Vermeulenprijs 1973 en de derde prijs van het Rostrum of Composers toegekend. In 1973 werd hij door de Unesco uitgeroepen tot de componist van het jaar.

Van 1974 tot 1983 was Peter Schat hoofdvakleraar compositie aan het Koninklijk Conservatorium in 's- Gravenhage.

Naast zijn werk als componist, was Schat ook actief als polemist voor NRC Handelsblad. Voor deze krant schreef hij over muziek, cultuur en politiek. Hij was medeoprichter van STEIM (Studio voor Elektro-Instrumentale Muziek).

Peter Schat ontwikkelde een techniek van intervalsturing die hij voor het eerst in Canto General toepaste en daarna in de opera Houdini, de liederencyclus Kind en Kraai en de Symfonie no. 1. De opera Houdini werd twee jaar na de Nederlandse première in 1977 in Aspen (USA) opgevoerd.

De strip-opera Aap verslaat de Knekelgeest beleefde een eerste uitvoering in het Holland Festival 1980.
In 1980 kreeg Peter Schat voor Aap verslaat de knekelgeest de Fontein Tuinhout-prijs en in 1982 de tweede prijs in de categorie kinderopera's van de Carl Maria von Weber-prijsvraag in Dresden.

Nieuw harmonisch toonsysteem: toonklok
Op het muziektheoretische vlak heeft Schat zich gemanifesteerd als een een fel criticus van het dodecafone en seriële denken dat in zijn opleidingstijd nog zo'n belangrijke rol speelde (zie twaalftoontechniek en seriële muziek). Hij meende dat de samenklank en opeenvolging van tonen dienen te worden gedicteerd door muzikale wetten, en niet door ‘administratieve manipulatie’. Volgens Peter Schat moest muziek harmonische, natuurlijk en vanzelfsprekend zijn. Met handhaving van de principiële verworvenheid van de muziek van Arnold Schönberg en diens volgelingen – de gelijkwaardigheid van alle twaalf tonen van de chromatische toonladder (zie chromatiek) – heeft hij een nieuw compositie-systeem ontwikkeld, waarin muzikale relaties tussen tonen op een niet-hiërarchische basis weer centraal staan, resulterend in een tonale muziek die evenwel atonicaal is. Dit systeem, dat hij De Toonklok noemde, maakte hij in 1982 openbaar. Bij uitgeverij Meulenhoff/Landshoff verscheen in 1984 De Toonklok, een bundel essays en interviews, over o.a. de harmonieleer.
Hoewel de betekenis ervan door sommigen is aangevochten is het toch een begrip worden, wat niet in de laatste plaats te danken was aan Schats vermogen om helder en enthousiasmerend over muziek en muziektheoretische vraagstukken te schrijven.

De Tweede Symfonie werd voor het eerst gespeeld in het Holland Festival 1983 en de definitieve versie dat najaar. Tijdens het Holland Festival 1984 ging de Serenade voor strijkers in première.

In 1988 verscheen De wereld chromatisch en in 1991 Chromatica beide bij Meulenhoff.

Op 17 november 1990 werd in Amsterdam aan Peter Schat de Joost van den Vondelprijs van de Westfälische Wilhelmsuniversität in Münster (Duitsland) uitgereikt (een prijs die jaarlijks wordt verleend voor 'voorbeeldige culturele prestaties in het Noord- en Zuid-Nederlandse en Nederduitse cultuurgebied').

Het orkestwerk 'De Hemel' ging in première op 21 juni 1991 in Amsterdam tijdens het Holland Festival.

De opera Symposion op een libretto van Gerrit Komrij ging op 29 april 1994 in het Amsterdamse Muziektheater in première.

In 1995 gaf hij lezingen over zijn werk op het William Paterson State College, de Princeton University, de Rutgers State University en in het New Jersey State Museum.

In 2001 werd een Schat-festival georganiseerd in Utrecht, waar ook nieuwe versies van oude composities werden uitgevoerd.

Peter Schat overleed in februari 2003 op 67-jarige leeftijd aan kanker.

Werken:
Schat schreef een groot oeuvre in tal van genres. Naast opera’s ontstonden symfonieën, kamermuziek, en liederen.
Peter Schat componeerde vooral instrumentale muziek op basis van een links politiek engagement. “Canto General” (1974) was een klaagzang voor de vermoorde Chileense president Salvador Allende. Naast elektronische muziek schreef Schat een aantal succesvolle dramatische werken. Voorbeelden hiervan zijn: "Labyrinth" (1965), "Houdini" (1976), "Aap verslaat de knekelgeest" (1978), “De hemel” (1990) en Symposion (1994). Slagwerk en elektronica speelden steeds een groot aandeel in de composities van Peter Schat.

Orkest: Mozaïeken (1959); On Escalation (1968; zes soloslagwerkers en ork.); Thema (1970; hobo en ork.); 2 symfonieën (1978; 1983); Serenade (1984; strijkers); De hemel (1991; symf. gedicht); De opening (1992; ork.); Etudes (1992; piano en ork.); Preludes (1993; fluit en kamerork.); Diapason (1996; ensemble).
Kamermuziek: Oktet (1958; v. blazers); 2 stukken v. fluit, viool, trompet en slagw. (1959); Improvisations and symphonies (1960; v. blaaskwintet); Signalement (1961; v. zes slagwerkers en drie contrabassen; First essay on electrocution (1966; v. viool, gitaar, en metallofonen); Hypothema (1969; v. blokfluit).
Pianomuziek: Variaties (1956); Inscripties (1959); Anathema (1969); Polonaise (1981). – Opera en Muziektheater: Houdini (P. 1977; tekst A. Mitchell); Aap verslaat de knekelgeest (1980; naar een verhaal van Woe Tsjeng- en en Wang Hsing- pei); Symposion (1989);
Zang en instr.: Cryptogrammen (1959; v. bar. en ork.; Achterberg); Entelechie II, scènes voor 11 musici en mezzo- sopr. (1961); To You (1971; v. mezzo- sopr., 4 piano's, 9 gitaren, electronica en bromtollen; M. Vermeulenprijs 1973); Canto general (1974; sopr., viool en piano); Kind en kraai (1976; sopr. en piano); For lenny at 70 (1988, tenor en piano).
Koorwerken: The fall, (1960; v. 16- st. koor; Joyce); Het vijfde seizoen (1973; cantate op tekst van A. Mitchell); Adem (1984; kamerkoor); Een Indisch requiem (1995; tenor, koor, ork.).

Geschriften: De toonklok: essays en gesprekken over muziek (1984); De wereld chromatisch (1989); The tone clock (1993).

Andere bronnen: Stichting Huygens-Fokker: Peter Schat en Essay by Rob Zuidam on Peter Schat


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 319.