kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

Muziekdrukkunst

Om de de verspreiding van muziek te vergemakkelijken werd in het verlengde van de boekdrukkunst in het begin van de 16de eeuw de muziekdrukkunst uitgevonden.

Voor een uitvoerige beschrijving aangaande de historie van de muziekdrukkunst willen wij u allereerst verwijzen naar de uitmuntende website Griekenland kende men al een soort muziekletterschrift; deze werd vooral als geheugensteun gebruikt. Het ontstaan van een systematisch 'wenkenschrift' waarmee de voornaamste toonschreden werden aangegeven, het neumatisch schrift wordt in de negende eeuw gesitueerd. In de tiende eeuw begon men in het zuiden van Europa de neumen op toonhoogte te positioneren. Op het einde van die eeuw werd ook een eerste lijn ingevoerd, het begin van de notenbalk. (zie verder de website boekdrukkunst ontstond al snel de behoefte om ook muziek in gedrukte vorm te publiceren. In de eerste uitgaves drukte men eerst de tekst en liet men ruimte over om met de hand de noten toe te voegen. In het Mainzer Psalterium van J. Fust en P. Schöffer uit Mainz (1457) zijn de tekst en de lijnen van de notenbalk gedrukt, waarna men de noten met de hand of het stempel invulde. In 1473 drukte Konrad Fyner uit Eslingeneerst de noten om vervolgens de lijnen met de hand te trekken. Ook probeerde men in deze periode zowel de noten als de lijnen na elkaar te drukken.

Begin jaren 1470 is Georg Reyser een van de eersten die Gotische, Duitse en hoefnagelvormige neumen met losse notentypen drukte. Een andere bron schrijft de eerste muziekdruk toe aan Jean Gerson, die in 1473 het Collectorium Super Magnificat drukte.

In 1487 introduceerde een Italiaan een procédé van enkelvoudige druk met houten blokken waarin een hele maat of een langere balk mét de noten, of de hele bladzijde in haar geheel was gesneden. Deze techniek handhaafde zich tot in de eerste helft van de 17e eeuw.

De Italiaanse drukker Ottaviano dei Petrucci (1466-1539 Venetie) gaf in 1501 in Venetië zijn eerste muziekdruk gezet met losse lettervormen uit. Hij drukte eerst de notenbalken, vervolgens de noten en ten slotte de tekst. Zijn allereerste publicaties waren bedoeld voor instrumentaal consort en kort daarna volgden uitgaven voor luit.

De Engelse drukker John Rastell in 1516 en de Fransman Pierre Haultin in 1525 waren de eersten die erin slaagden de losse notenbalk en noten in één geheel te drukken. Zijn systeem werd enige jaren later, in 1528, ook toegepast door Pierre Attaignant, die in Parijs een groot aantal verzamelwerken het licht deed zien. Bij Attaignant, later ook bij Ballard werd één type gemaakt van een noot en een klein gedeelte van de notenbalk. Naast hem moeten als belangrijke 16e eeuwse muziekdrukkers uit de Zuidelijke Nederlanden Tylman Susato en Hubert Waelrant uit Antwerpen (ca. 1543) en Pierre Phalèse uit Leuven worden genoemd. Attaignant, Susato en Waelrant waren zelf ook componist.

Diepdruk
In 1586 was Simone Verovio uit Rome de eerste die de uitvinding van de diepdruk kopergravure ook bij de muziekdruk invoerde. Ook componisten leerden deze techniek. Van Bach senior bijvoorbeeld zijn in het Haags Gemeentemuseum de Partita's en de Goldbergvariaties van eigenhandig vervaardigde gravures te bewonderen.

Muziekdrukkunst in de Nederlanden
Hoewel een eerste poging tot muziekdrukken al in 1515 gebeurde (Jan de Gheet gaf in Antwerpen in hout gegraveerde motetten uit) kwam de muziekdrukkunst pas goed van de grond door het procédé van de losse tekens, waardoor een muziekstuk kon gezet worden als iedere andere tekst. In 1529 geeft drukker Willem Vorsterman in Antwerpen in het Frans een deel uit van "Musica getutscht …" van Virdung. In 1554 zal ditzelfde boek ook in een nederlandse vertaling gedrukt worden door Jan van Ghelen, ook al te Antwerpen, dan reeds een centrum voor de muziekdrukkunst. (Zie verder website Tielman Susato
In 1543 begint de Antwerpse drukker Tielman Susato de eerste muziekuitgeverij in de Lage Landen. Tot dan was de druk van meerstemmige muziek voornamelijk een Italiaanse, Franse en Duitse aangelegenheid. In 1545 vestigde Petrus Phalesius zich als muziekdrukker in Leuven. Kort daarop begonnen ook Jan Bellerus, Christoffel Plantijn en Jan de Laet meerstemmige muziek te drukken in Antwerpen.

De muziekdrukkunst kende een enorme groei en heel wat muziekgenres raakten ruim verspreid en toegankelijk voor het publiek. In de eerste plaats bij amateurs en verzamelaars uit de adel of rijke burgerij. (Zie verder op de website Amsterdam
De muziekdrukkunst is in Amsterdam betrekkelijk laat tot bloei gekomen. Dat hing natuurlijk nauw samen met de overheersende positie van de Zuidelijke Nederlanden, zowel op cultureel als op economisch gebied. In Noord-Nederland werd maar mondjesmaat muziek uitgegeven. Pas halverwege de Gouden Eeuw begon de balans naar de andere kant door te slaan... (Zie verder op de website www.xs4all.nl/~fvdwaa)

Websites: www.musicalifeiten.nl


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 18.