kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

Modest Moessorgski

Detail van een beroemd 1881 portret van de zieke Modest Mussorgsky, door schilder Ilya Yefimovich Repin (1844-1930) gemaakt op 2-5 maart 1881 in het ziekenhuis, enkele dagen voor Mussorgsky's dood.

Alexander Ognivtsev / Hallucination Scene "Boris Godunov" Modest Musorgsky

Modest Petrovitsj Moessorgski geboren Karevo/Pskov, 21 maart 1839, gestorven St.-Petersburg, 28 maart 1881)
Russisch componist

Naamsvarianten: Mussorgsky, Mussorgski, Modest Pedrovitch Mussorgsky, Moessorgsky, Musorgsky, Musorgski, Moesorgski, Moesorgskij

Na een militaire loopbaan als officier in het garderegiment Preobrasjenski in St. Petersburg van 1856 tot 1858, die hij aanvulde met autodidactische studies compositieleer en pianolessen bij Anton Herke zei Mussorgski in 1859 de dienst definitief vaarwel om zich geheel aan de muziek te wijden.

Moessorgski maakte in 1857 kennis met Dargomyjski, Cesar Cui en Balakirev. Deze laatste werd zijn mentor was tevens de leider van de "Groep van Vijf" (ook bekend als het "Machtige Hoopje"), bestaande uit Balakirev, Cui, Borodin, Rimsky-Korsakov en Mussorgsky. Van huis uit waren al deze muzikanten dilettanten en voor andere beroepen opgeleid. Zij bonden samen de strijd aan voor een nationale kunstmuziek en tegen de Westeuropees georiënteerde richting van onder meer Tsjaikovski en Rubinstein.

Toen Moessorgski in 1859 de dienst verliet om zich aan de muziek te wijden, vond hij daarin geen bestaan. Bovendien was de familie verarmd door de opheffing van lijfeigenschap en in 1863 was hij gedwongen weer een ambtenaarsbetrekking te aanvaarden.

Hij werkte inmiddels aan een opera, Salammbô, en probeerde muziek te componeren op de prozatekst Huwelijk van Gogol, waar hij uiteindelijk mee ophield en begon aan zijn hoofdwerk Boris Godoenow of Boris Godunov. De première vond plaats in St. Petersburg in 1874. Uit diezelfde tijd dateren ook Mussorgsky's beroemde liederencyclussen. Daarnaast componeerde hij nog vele andere, zeer persoonlijke liederen en pianocomposities. Hoewel Moessorgski een goed pianist was, waren deze pianocomposities niet zo gelukkig geschreven voor het instrument.

In zijn verdere leven ging het bergafwaarts met Mussorgsky, zijn gebrek aan succes verbitterde hem en hij raakte verslaafd aan alcohol, dat zijn gestel ondermijnde. Een concertreis in 1879 naar Zuid-Rusland bracht nog enige opleving. Een aantal van zijn werken bleven deels onvoltooid en werden door anderen o.m. Rimski-Korsakow bewerkt. Tenslotte vond Mussorgsky een treurig einde in het militaire Nokolajewski-hospitaal.

Vanwege zijn tekort aan grondige muzikale vorming, is Moessorgsky door vele van zijn tijdgenoten, waaronder Tsjaikovski geringschattend behandeld. Later heeft men in dit grote Russische genie een hervormer van de eerste rang leren zien.

Met voorbijgaan van alle traditionele harmonieleer en architectoniek zocht hij 'waarheid', en zijn originele vondsten compenseren ruimschoots zijn gemis aan eruditie.

Het nationale karakter vormt de ruggegraat van zijn oeuvre, dat tegelijk zeer individueel is. Zijn liederen zijn vaak van voortreffelijke karakteristiek en eenvoud.
In zijn theaterwerk geeft hij blijk van ongemene dramatische kracht. Wat Moesorgsky tot voorloper van Debussy' heeft gemaakt, is bovenal het pandiatonisme (zie pandiatoniek), dat hij reeds veelvuldig aanwendt (deels onder invloed van Glinka). Zeer opmerkelijk is ook zijn chromatisme (zie chromatiek), dat tot de gewaagdste dissonanten kan leiden.

Hoewel de première van Boris Godoenow al in 1874 plaatsvond, is deze opera in Rusland pas populair geworden in de bewerking en instrumentatie van Rimski-Korssakow (1896); terzelfder tijd werd zij ook in het buitenland bekend (allereerst in Frankrijk), dank zij o.a. P. d'Alheim en Debussy die haar zeer bewonderden. De bedenkelijke zijde van Rimski Korssakows bewerking is zeker, dat deze veel te weinig oog had voor M.'s originaliteit en menigmaal diens sublieme vondsten aanzag voor technische tekortkomingen. Ook bracht Rimski-Korssakow onverantwoorde coupures aan - gedeeltelijk hersteld in een tweede uitgave van 1908 - en verwisselde hij de scènes van het laatste bedrijf. Tenslotte paste zijn schitterende orkestratie slecht bij het karakter van Moesorgski's muziek. Behalve deze bewerking bestaat er nog een recente van D. Sjostakowitsj (1939). die evenmin onverdeeld te loven is.

Gelukkig is thans de oorspronkelijke Boris Godoenow weer in ere hersteld en zijn eveneens de 'beschavingen' van Musorgsky's andere composities ongedaan gemaakt, hoezeer die ten dele hun rechtvaardiging vonden in 's meesters tekort aan vakmanschap. De complete 'academische editie' van M.' s reuvre, door prof. P. Lamm, is de enig juiste, gebaseerd op de bestaande originele handschriften, inclusief die welke zich bevinden in de archieven der bibliotheek te Leningrad. (De Boris Godoenow verscheen in deze editie 1928.)
Hiernaast is van groot belang de publikatie van M.'s integrale correspondentie in de Sowjet-Unie door A. Rimski-Korssakow (zoon van de componist). In de vroegere uitgave van W. Stassow was veel gewijzigd, toegevoegd of weggelaten, zodat M.'s persoonlijkheid vaak verkeerd
werd belicht.

Mussorgsky streefde bij zijn composities (o.a. opera's, piano- en koorwerken alsook liederen) naar een muzikaal-realistische vertaling en interpretatie van de taal. De basis voor zijn muziek was het Russische volkslied, waarvan hij zowel ritme, harmonie en tonaliteit alsook het metrum voor zijn composities gebruikte.

Over aard en doelstelling van zijn muziek schreef Moessorgski zelf in 1880 in zijn autobiografie: "Mussorgski hoort niet bij een bepaalde bestaande richting, noch door de manier van componeren, noch door zijn muzikale opvattingen. Het wezen van zijn artistieke 'profession de foi' blijkt uit de denkbeelden, die hij als componist heeft over de taak van de kunst.

De kunst is een middel om met mensen een gesprek te voeren, maar is geen doel op zich. Overtuigd als hij is van het feit, dat de taal van de mensen door muzikale wetten wordt geregeld, ziet hij het als zijn opdracht, niet alleen gevoelsmatigheden muzikaal weer te geven maar ook de menselijke rede zelf".

Vooral Rimski-Korsakov droeg wezenlijk bij tot de verspreiding van de werken van Moessorgski. Daarbij bracht hij ten dele zulk ingrijpende veranderingen aan in de oorspronkelijke teksten, dat de vakwereld lange tijd geen typische stijl voor het werk van Moessorgski kon bepalen.

Werk.: pianowerken, o.a. Schilderijententoonstelling (1874, geïnstrum. door Ravel); Een traan; scherzo in cis; orkestwerken., o.a. Intermezzo in modo cIassico (1867), 2 scherzi in B (1858), Een nacht op de kale berg (oorspr. Johannesnacht op de kale berg, of: De heksen, 1867, bew. door Rimski- Korssakow als: Een nacht op de kale berg, uitgeg. 1886); opera's: Salammbô, waarvan 6 fragm. bewaard (Flaubert, 1863.66), het huwelijk (Gogol, 1868; geïnstrum. door Rimski-Korssakow, Hauk en Ravel); Mlada, balletopera van Gedeonow, waarin van M. Nacht op de kale berg, fragmenten van Oedipus en Salammbô en een Feestmars der Slavische vorsten (1872, later: Turkse mars); Boris Godoenow (Poesjkin, gewijzigd door M., 1874), Chowansjtsjina (geïnstrumenteerd door Rimski-Korssakow, 1880), De Jaarmarkt van Sarotsjinski (onvolt. 1875; bew. door Tsjerepnin); toneelmuziek bij Oedipus, waarvan een koor bewaard (1860/61); liederen o.a, de cyclussen Zonder zon (1874), De kinderkamer (1868-72), Liederen en dansen van de dood (1875, verder talrijke losse liederen, o.a. De nacht, Koning Saul, Gopak, Het vrolijke uur, capriccio voor zang en piano (1858), De ekster, muzikale scherts v. zang en piano (Poesjkin, 1864) ; koorwerken.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 20.