kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

Mannheimer-School

Mannheimer School (1740 - 1780) (Mannheimer Schule)

Een Groep van componisten te Mannheim die omstreeks het midden van de 18de eeuw een belangrijk aandeel had in de ontwikkeling van het het orkest spel en de symfonische vorm (verzelfstandiging van de houten blazers)(toevoeging van het menuet).

In het midden van de 18e eeuw was Mannheim hèt centrum van de klassieke muziek in Europa. Dat had alles te maken met twee keurvorsten van Pfalz, Karl Philippe en Karl Theodor (1724-1799), en hun grote belangstelling voor de kunsten. Zij verzamelden de belangrijkste componisten, virtuozen en vocalisten om zich heen en onderhielden een voortreffelijk orkest: Mannheimer Hofkapelle.

Met name in de tweede helft van de achttiende eeuw, tijdens de regeerperiode van keurvorst Karl Theodor, waren in Mannheim onder leiding van Stamitz en later Cannabich kwalitatief uitstekende musici en componisten actief.

De Mannheimse school is, tussen Bach en Haydn, naast de Weense school, van grote betekenis geweest voor de ontwikkeling van de klassieke muziek en in de ontwikkeling van het orkest in wat wij nu kennen als symfonieorkest. Kenmerk van de eerste Mannheimers zijn hun wijze van toepassen van dynamische effecten, de orkestrale overgangsdynamiek, in het orkest.
De Mannheimers sloten vooral aan bij de Italiaanse opera-ouverture (sinfonia). Deze sonate voor orkest was, evenals zijn Franse tegenhanger, driedelig. Waar de Franse ouverture echter begon en afsloot met een langzaam deel (met gepuncteerd ritme) en een snel, fugatisch middendeel, was dit bij de sinfonia precies omgekeerd: snel-langzaam-snel.
Te Mannheim werd de symfonie vaak vierdelig, doordat tussen het andante en het slot-allegro een menuet werd ingeschoven. Revolutionaire ingrepen waren ook de nieuwe orkestopstelling waardoor de verschillende instrumentengroepen zich meer gingen onderscheiden en het afschaffen van het clavecimbel als begeleidend instrument. Ook de introductie van het crescendo (harder en harder) van de stilste pianissimo’s tot de luidste fortissimo’s was een sensatie.

Alhoewel de Mannheimers in beroemdheid en belangrijkheid onder doen voor hun Weense collega’s mag het belang van de Mannheimers niet worden onderschat. Met name door hen ontwikkelde muzikale uitvindingen als Bebung, een wijze van ‘masseren’ van tonen, de integrale introductie van de muzieknotatie - denk hierbij aan tekens als p (zacht) en ff (zeer luid) - én de introductie van solopassages voor bijvoorbeeld de bassethoorns en hobo's in orkestwerken werden overal in Europa overgenomen.

De centrale figuur in de Mannheimer groep is Johann Stamitz. Andere voorname componisten van de Mannheimer School zijn Franz Xaver Richter (1709-1789), Johann Christian Cannabich, Ignaz Jakob Holzbauer, Johann Anton Filtz, F. Beck, Ludwig August Lebrun, en Karl Stamitz en Anton Stamitz. De ingevoerde vernieuwingen werden door Mozart en Haydn verder ontwikkeld.

Johann Wenzel Anton Stamitz
Jan Vaclav Stamic, Boheemse violist, dirigent en componist. Hij was één van de belangrijkste vertegenwoordigers van de Mannheimer School, en de grondlegger van het moderne orkest. Zonder Stamitz en de Mannheimse School geen Mozart- en Beethoven-symfonieën.
Johann Stamitz begon in 1743 in Mannheim als kamermusicus. In 1745 al was hij concertmeester en dirigent van het orkest in Mannheim. Hij schreef in die tijd geschiedenis als dirigent, niet alleen door de oprichting van de Mannheimer school voor dirigenten, maar ook doordat hij zijn orkest tot een van de beste orkesten uit die tijd maakte.

Enerzijds was de Mannheimer school wegbereider voor de Klassieken, anderzijds beïnvloedden de Klassieken de ontwikkeling van het orkest, m.n. Haydn.

Empfindsame Stil
J.C. Bach was één van de vertegenwoordigers van de zogenaamde 'Empfindsame Stil', die wordt gekenmerkt door rijke, gevoelige en sierlijke melodieën en grote afwisselingen in gemoedsstemmingen. Aan het hof van Mannheim waren in die tijd de beste musici en componisten verbonden, die in compositorisch opzicht school maakten door de expressieve wijze waarop zij uitdrukking gaven aan de bovengenoemde 'Empfindsame Stil'.

Mozart
In Mannheim leerde Mozart in 1777 een van de beste en grootste orkesten van Europa kennen en werd de grondslag gelegd voor Mozarts latere instrumentatiekunst. Wolfgang trachtte in Mannheim tevergeefs als kapelmeester in dienst komen bij Karl Theodor. Ook in Mannheim ontmoette hij de jonge, uitermate begaafde zangeres Aloysia weber, zijn eerste grote liefde. Zij wees hem echter al gauw af. Haar zuster Konstanze zou later wel zijn vrouw worden.

Zie voor volledig artikel van het onderstaande ook: Duitsland (nabij de Franse grens dus) als vestingstad van Friedrich IV van de Palts. Nadat de stad enkele keren vernietigd werd door verschillende oorlogen, werd hij vanaf 1720 de vaste residentie van de keurvorsten van de Palts . Toen Karl Philipp er op dat moment keurvorst was, kende het culturele leven er een grote bloei. Enige beperking voor de muziekontwikkeling was aanvankelijk het gebrek aan een grote ruimte als concertzaal of operagebouw, vandaar dat vooral kamer- en kerkmuziek heel erg in trek waren.
In 1742 kwam daar verandering in toen Karl Theodor, die dol was op theater, in het huwelijk trad met Elisabeth Augusta, de kleindochter van Karl Philipp. Het openingsconcert van de voor die gelegenheid gebouwde operazaal betekende de echte doorbraak van vioolvirtuoos en componist Johann Stamitz.
Ook de allereerste Duitse muziekhogeschool ontstond in Mannheim in 1775: de Mannheimer Tonschule.
De Mannheimse bloeiperiode kreeg een flinke klap in 1778 toen Karl Theodor koning werd van Beieren en het hof naar München verhuisde. Karl Theodor, die zijn muzikanten absoluut in de watten legde, liet nog vlug een theater bouwen als afscheidsgeschenk. Het is in dat theater dat hofcomponist en kapelmeester (1753-1778) Ignaz Holzbauer met zijn opera’s bekendheid verwierf. Hij richtte ook, samen met enkele amateur-musici, de “Liebhaberkonzerte” op. Daarnaast bleef ook nog uitgeverij Götz erg actief, met publicaties van o.a. Mozart en Beethoven, naast dat van de componisten van Mannheim zelf.
Toen Mannheim vanaf 1794 ook nog de Franse Revolutie over zich heen kreeg, waarbij het operahuis vernield werd, en toen Karl Theodor in 1799 ook nog eens overleed, was het culturele leven in Mannheim voorbij. Gelukkig heeft men in 1870 van Mannheim een Wagnerstad gemaakt. Daar ontstonden de plannen voor de Bayreuther Festspiele.

b. Het orkest
Toen de orkesten van Düsseldorf en Innsbruck in 1720 werden opgedoekt, richtten enkele muzikanten van beide orkesten gezamenlijk een nieuw orkest op in Mannheim. Vanaf zijn oprichting in 1720 tot 1742 waren ze slechts plaatselijk gekend. Pas vanaf 1742, met de komst van Johann Stamitz, werd het orkest overal bekend. Het orkest bestond voornamelijk uit componisten en virtuozen die voor zichzelf en hun collega’s schreven. Naar het schijnt zou de klarinet voor het eerst te horen zijn geweest in dit orkest.
Barokmuziek bestond voornamelijk uit trappendynamiek, maar dit orkest specialiseerde zich erin om de dynamische effecten te exploreren. Hiermee verwierven ze ook internationale faam: het orkest kon de stilste pianissimo tot de grootste fortissimo spelen.

c. Kenmerken van de Mannheimse School
Hoewel het culturele leven in Mannheim al bloeide vanaf 1720, ontstond de Mannheimse School pas in 1742, vooral onder impuls van Johann Stamitz. De componisten van deze school kregen van Karl Theodor alle kansen om zich te ontwikkelen. Zo kregen ze de financiële middelen én alle vrijheid om in Europa te reizen om zo muzikale kennis op te doen. Zij werden dan ook door Karl Theodor beschouwd als “ambassadeurs van de Mannheimse cultuur”, die bestond uit dagelijkse kamermuziekconcerten, 1 à 2 keer per week grote concerten voor het ganse hof, opera’s ter gelegenheid van belangrijke bezoeken en gebeurtenissen, komedies, bals… Hofdichter Mattia Verazi leverde de libretto’s voor de opera’s, maar ook kerkmuziek werd heel vaak geschreven en uitgevoerd.
De voornaamste kenmerken van deze school zijn:
- Mannheimer Manieren: de Bebung (bv. De reeks re-mi-fa-mi-re, gevolgd door dezelfde reeks noten in sequens), Rocket (opgaande melodische lijn bestaande uit gebroken akkoorden), appogiaturen
- Homofone textuur (in plaats van het barokke contrapunt)
- Traag harmonisch ritme
- Solopassages voor houtblazers en hoorns
- Melodieën te verdelen in fragmenten van 2, 4 of 8 maten
- Stijl aangepast aan de burgerij, dus transparant en heel begrijpelijk. We kunnen ook spreken van functionele muziek als achtergrond bij bepaalde gelegenheden bijvoorbeeld.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 200.