kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

Madrigaal

Letterlijk herderszang, genreaanduiding voor vocale muziek. De geschiedenis van het madrigaal gaat terug tot in de 14de eeuw. Het komt uit Italië en werd in de 16de eeuw een van de meest geliefde genres van meerstemmige vocale muziek.

Het madrigaal is een meerstemmige vocale compositie op niet religieuze tekst. Oorspronkelijk een herderslied, in de middeleeuwen driestemmig met refrein. Na ca 1520 een meerstemmige compositie voor a capella koor op een wereldlijke Italiaanse tekst: er wordt gezocht naar dramatiek en toonschildering.

In de Squarcialupi Codex en in oudere handschriften zoals de Rossi Codex (rond 1350) bevinden zich drie vormen van Italiaanse wereldlijke muziek: madrigaal, caccia, en ballata. Madrigalen waren in het trecento doorgaans tweestemmig. Bij de meeste madrigalen hadden beide stemmen de zelfde tekst: gedichten met twee of drie strofen van drie regels, die idyllisch, landelijk, amoureus of satirisch van aard konden zijn. De strofen hadden alle dezelfde muziek, maar het tweeregelige ritornello waarmee het madrigaal werd besloten had een ander metrum en een andere melodie. Door de decoratieve melismatische passages aan het eind en soms ook aan het begin van een regel (vooral in de bovenste stem) lijkt het Italiaanse madrigaal op de conductus uit de periode daarvoor. Vroege componisten van madrigalen zijn onder andere Jacopo da Bologna en Giovanni da Firenze.

Deze 'kunstmuziek' ( musica reservata ) stelde hoge eisen aan beoefenaar en luisteraar. In de madrigalen werden niet alleen wereldlijke teksten gebruikt maar ook levendige ritmen. Madrigalen werden meestal nieuw gecomponeerd en waren aanvankelijk veelal homofoon. Madrigalen waren ernstig en verheven van toon en teksten waren in de begintijd vaak van vooraanstaande dichters (Petrarca). Ook teksten over liefde en liefdesverdriet (een steeds weer onuitputtelijke bron van inspiratie door alle eeuwen heen) waren zeer populair. Een belangrijke componist van madrigalen was Claudio Monteverdi (1576-1643).

Het madrigaal, was in zijn eerste ontwikkelingsfase tot 1550 homofoon, nam later onder invloed van in Italie werkzame Nederlanders polyfone allures aan, om vervolgens in het laatste kwart der 16de eeuw een afwisseling van beide tot stand te brengen. Het streven naar de persoonlijke uitdrukking, eigen aan de renaissance, brengt in deze vorm een verrassende uitbreiding van de melodische en harmonische mogelijkheden met zich mee. Door zeer gedurfde toepassing van de chromatiek werd het altijd nog in de theorie overheersende systeem der kerktoonsoorten volkomen ten val gebracht.

In Italië wordt in de zestiende eeuw in de wereldlijke muziek het madrigaal, een belangrijke compositie.
Men heeft de gewoonte de madrigaal-compositie in Italië in drie stadia te verdelen:
- de eerste fase tot ca 1550, waarin het madrigaal een soort synthese tussen de eenvoudige homofone frottola en de polyfonie van de Nederlanders lijkt. De tekst van het madrigaal gaat meestal over de liefde of liefdesverdriet.
- de tweede fase kenmerkt zich door een duidelijk polyfoner karakter van het madrigaal. Meestal is de compositie vijfstemmig, en de componist past diverse middelen toe om de tekst met muzikale middelen, zoals chromatiek, uit te beelden. Belangrijke componist van deze periode is de in Venetië werkzame Cypriaan de Rore (1515-1565).
- de derde fase noemt men ook wel de periode van het maniëristische madrigaal. De componisten stellen zich vooral ten doel de tekst zo gedetailleerd mogelijk uit te beelden. De techniek van toonschildering beheerst de compositie-stijl. De madrigalen uit deze tijd zijn vooral voor professionele zangers geschreven die hun zangprestaties aan de hoven uitvoeren.
De belangrijkste componisten van het madrigaal uit deze periode zijn:
Luca Marenzio (1553-1599)
Carlo Gesualdo da Venosa (1561-1613)
Claudio Monteverdi (1567-1643)

Halverwege de 16e eeuw begon het Europese muziekleven zich te ontworstelen aan de hegemonie van de "Nederlanders", de componisten uit de Lage Landen. Hun polyfone muziek was nog steeds populair, maar ontwikkelde zich overal tot een meer lokaal gekleurde stijl. In Italië werd gezocht naar een combinatie van polyfonie en een expressieve vertolking van poëtische teksten.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 27.