kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 17-03-2008 voor het laatst bewerkt.

Leo Ornstein

Amerikaans componist en pianist van Russische afkomst, geboren Krementschuk ca. 1893, gestorven Green bay, Wisconsin, 24 februari 2002

Leo Ornstein - A La Chinoise Op.39

Leo Ornstein groeide op in een muzikale omgeving, zijn vader was een Joodse cantor en zijn oom was een violist. Hij werd al gauw erkend als een wonderkind op de piano. In 1904 ging Ornstein studeren aan het conservatorium in St. Petersburg, compositie bij Alexander Glazoenov en piano bij Anna Essipova.

In 1906 emigreerde de familie naar de Verenigde Staten om aan de pogroms te ontsnappen. Ornstein ging studeren aan wat later de Juilliard School of Music zou worden. Hij studeerde piano bij Bertha Fiering Tapper in wiens klas hij de invloedrijke Claire Reis ontmoette. Voorts ontmoette hij Pauline Mallet-Prevost, ook een pianiste, met wie hij in 1918 zou trouwen.

In 1910 begeleidde Bertha Fiering Tapper Ornstein op zijn eerste buitenlandse tournee en introduceerde hem bij belangrijke Europese muzikale figuren. In 1911 maakte Ornstein zijn debuut in New York, met een compleet conventioneel programma met stukken van Bach, Beethoven, Chopin en Schumann, wat goed ontvangen werd.

Ornstein ging een totaal andere richting op en begon werken te schrijven met nieuwe klanken. In 1914 gaf hij zijn eerste openbare uitvoering van werken, die hij toen futuristisch noemde en nu bekend zijn als modernistisch. Hij speelde een Busoni arrangement van drie koorpreludes van Bach, verschillende stukken van Schoenberg en een aantal van zijn eigen composities. Het concert veroorzaakte grote beroering en riep positieve zowel als negatieve reacties op.

Bij zijn volgende optreden voerde hij alleen zijn eigen werken uit, waarbij het publiek floot en joelde en dingen gooide naar het podium. Echter de Musical Standard noemde Ornstein "een van de meest opmerkelijke componisten van die tijd.... (met) die kiem van realisme en menselijkheid die duidt op een genie".

Het jaar daarop sprak iedereen in de Amerikaanse muziekscene over hem, vanwege zijn uitvoeringen van werken van Albeniz, Scott, Schoenberg, Debussy, Kodály, Ravel, Scriabin, Franck en Bartók. Velen hiervan werden voor het eerst uitgevoerd in de V.S. Ook maakte hij furore met zijn eigen radicale composities en werd beschouwd als een gelijke van Stravinsky en Schoenberg.

Tussen 1915 en de vroege jaren twintig, toen hij vrijwel niet meer optrad, was Ornstein een van de bekendste figuren in de Amerikaanse klassieke muziek. Hij trad op voor overvolle zalen. Zijn piano solowerken zoals Wild Men's Dance (Danse Sauvage; ca. 1913–14) en Impressions of the Thames (ca. 1913–14) pionierden het geïntegreerde gebruik van toonclusters in de klassieke muziek compositie, wat door Henry Cowell, drie jaar jonger dan Ornstein, nog populairder zou worden. Een voorbeeld van wat Ornstein omschreef als zijn abstracte muziek is zijn Sonata for Violin and Piano (1915). In 1916 reisde Ornstein naar New Orleans, waar hij de jazz ontdekte.

Leo Ornstein: The Man, His Ideas, His Work, by Frederick H. Martens

Behalve futuristisch werd Ornstein soms ook ultra modernistisch genoemd. In 1918 was hij zo bekend dat er een complete biografie over hem gepubliceerd werd, geschreven door Frederick H. Martens. Het boek was niet alleen een indicatie van Ornstein's bekendheid op zesentwintigjarige leeftijd, maar ook van zijn verdelende effect op de culturele scene.

Hij schreef ook verscheidene lyrische tonale werken, waaronder de First Sonata for Cello and Piano (1915 of 1918). In 1918 of 1919 schreef Ornstein zijn meest uitgesproken werk dat toonclusters bevatte Suicide in an Airplane.

Naast meer radicale, atonale werken, componeerde Ornstein ook relatief conservatieve muziek en dit verwarde zijn publiek. Eraan gewend geraakt in hem een soort muzikale freak te zien, vonden mensen zulke werken een terugtreding. Sommige van zijn meer lyrische composities riepen beschuldigingen op van "afvallige" en hij concludeerde dat luisteraars meer geïnteresseerd waren in nieuwigheid en sensatie dan in wat hij noemde muzikale wezenlijkheid. Hij begon zich steeds verder verwijderd te voelen van de richting die de moderne muziek nam, in het bijzonder de zoektocht naar nieuwigheid om de nieuwigheid. Het was ironisch dat hij, onherroepelijk gelabeld als radicaal, nu niet wilde buigen voor de eisen die zijn image aan hem stelde. Daarvoor in de plaats stond hij erop te componeren in wat voor stijl de muziek ook zelf vroeg.

Rond het einde van de jaren 1920, op het hoogtepunt van zijn concertcarrière, stopte Ornstein met optreden om zich meer aan compositie te wijden op elke wijze die hij vond dat passend was. Hij gaf een enkel concert tot aan 1933, waarna hij nooit meer optrad in het openbaar. Hij was altijd een nerveus uitvoerder geweest vanwege zijn kleine hand en zijn dwangmatige perfectionisme. Hij was dus erg opgelucht dat hij zich kon gaan richten op lesgeven.

Hij en zijn vrouw Pauline stichtten een muziekschool in Philadelphia, die tijdens de Tweede Wereldoorlog flink uitgroeide. Lesgeven nam het grootste deel van zijn tijd in beslag en hij componeerde relatief weinig in deze periode. Onder de studenten waren John Coltrane en Jimmy Smith, die grote carrières in de jazz zouden krijgen. De Orstein's gaven leiding en les aan de shool totdat zij zich terugtrokken in 1953.
Uitendelijk deden zij hun school over aan een van de andere leraren en daarna kon Ornstein al zijn tijd aan het componeren wijden.

Hoewel Ornstein in zijn vroege carrière een vurig voorvechter van moderne muziek was geweest, inclusief die van hemzelf, weigerde hij nu elke inspanning om zijn eigen werk te promoten. Hij had geen belangstelling meer voor erkenning van het publiek en argumenteerde dat het zijn taak was muziek te maken welks waarde, die als ze ooit erkend zou worden, dit pas na zijn dood zou gebeuren wanneer de muzikale smaak volgens hem een betere balans gevonden had. Met zo'n houding zal het nauwelijks verbazen dat de muziekwereld hem negeerde en dat naarmate de tijd voorbij ging de meeste mensen hem vergaten en dat degenen die zich hem herinnerden aannamen dat hij gestorven was.

Degene die de grootste invloed op hem had was zijn vrouw Pauline. Zij kwam uit een zeer goede familie, met een lange voorname geschiedenis en had een zeer beschermde opvoeding genoten in New York. Als contrast, Leo een Joodse immigrant (een overtuigd atheïst), wist niets over enige antecedenten voor zijn cantor vader. Ondanks hun totaal verschillende achtergrond was hun huwelijk een groot succes en gedurende hun 67 jaar samenzijn waren ze vrijwel nooit gescheiden. Pauline aanbad hem en zijn muziek en deed er alles aan opdat hij kon blijven componeren. Nadat hij gestopt was met lesgeven, gingen ze zo'n twee jaar reizen, maar daarna zorgde ze ervoor dat ze zich vestigden en dat hij weer begon te componeren.

Zo'n twintig jaar werkten ze samen in bijna totale isolatie. In de jaren 1970, tijdens een opleving van interesse in de Amerikaanse muziek uit de vroege 20ste eeuw, werd hij herontdekt, levend en wel, wonend in een woonwagen park in Texas. Er volgde een nieuwe interesse in zijn muziek en er werden zo'n twaalf LP's gemaakt. Sindsdien zijn er concerten ter ere van hem geweest en tegenwoordig voeren musici in de V.S. en elders zijn muziek steeds vaker uit. Nieuwe CD's zijn uitgekomen en er zijn meer onderweg. Desondanks zijn vele van zijn composities nooit in het openbaar te horen geweest.

Na de dood van zijn vrouw Pauline in 1985, stopte Ornstein een tijdlang helemaal met componeren. Hij had op haar geleund als schrijver, criticus en motivator. Te zijner tijd begon hij een dagelijks muzikaal dagboek van korte piano werken bij te houden. Een van de pianowerken uit de 80er jaren was Solitude and Rendezvous at the Lake. Langzamerhand begonnen deze werken uit te groeien en uiteindelijk groeide er één in 1988 uit tot de 7th Piano Sonata. In 1990, op 97jarige leeftijd schreef hij zijn laatste belangrijke werk, de 8th Piano Sonata, waarin hij niet alleen zijn gebruikelijke enorme energie goot, maar ook bijna elke stijl in zijn repertoire.

websites: poonhill.com, en.wikipedia.org


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 162.