kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 29-11-2008 voor het laatst bewerkt.

La Sylphide


Marie Taglioni in La Sylphide

Romantisch-klassiek ballet in twee bedrijven gecreëerd in 1832 in Parijs (auteur: Adolphe Nourrit, choreografie: Filippo Taglioni, componist: Jean Schneitzhöffer) en in 1836 in Kopenhagen (auteur: Adolphe Nourrit, choreografie: Auguste Bournonville, componist: Herman Severin Løvenskiold).

Première: 12-03-1832, Opera van Parijs

Adolphe Nourrit (1802–1839), een gevierd tenor van de Parijse Opera, bracht het scenario voor een ballet naar de directeur Véron. Dit scenario, dat ging over een elf, die via de schoorsteen de menselijke wereld binnen- en buitenvliegt, zou de basis worden van het wereldberoemde ballet 'La Sylphide'. Véron bracht het scenario naar Filippo Taglioni, op dat ogenblik de huischoreograaf van de Opéra, en diens dochter Marie Taglioni. Beiden waren wild enthousiast en de repetities startten onmiddellijk.

La Sylphide is het verhaal over de Schotse boerenzoon James die zijn verloofde verlaat om achter een luchtgeest (Sylphide) aan te jagen. Het ballet speelt zich af in Schotland, een land dat toentertijd beschouwd werd als exotisch. Filippo Taglioni schreef het speciaal voor zijn dochter Marie Taglioni. Deze danseres mocht de hoofdrol dansen.

Dit was de eerste keer dat de hoofdrol in een ballet weggelegd was voor een luchtgeest. De scènes met deze wezens waren uniek in hun soort en voor die tijd erg opzienbarend. Ook werd een nieuwe trend ingezet: het handelingsballet waarin door houdingen en gebaren het verhaal werd duidelijk gemaakt, werd afgewisseld met stukken pure dans om de dans.

Marie Taglioni, de eerste luchtgeest, was werkelijk een fenomeen. Ze inspireerde dichters, schilders en modeontwerpers. 'Taglioniser' werd in Frankrijk zelfs een werkwoord voor het imiteren van de danseres, bijvoorbeeld bij het schikken van het haar of het overnemen van haar kledingstijl, net zoals wij tegenwoordig vaak doen bij onze popidolen.

De versie die vandaag de dag wordt opgevoerd is niet die van Filippo Taglioni maar de meer recente versie van Bournonville uit 1836.

Het Romantisch Ballet
Op 14 maart 1832 ging la Sylphide in première. Het was een buitengewoon succes en de invloed ervan op de balletkunst was immens. De produktie ervan betekende de start van een volledig nieuw choreografisch tijdperk: dat van het romantisch ballet:
Het verhaal van een romantisch ballet gaat steeds over een droevige liefdesgeschiedenis - met fatale afloop - en altijd is de vrouw een buitenaards wezen dat de aarde bezoekt en verliefd wordt op een man van vlees en bloed. Deze situatie vinden we terug in la Sylphide (een elf), Giselle (de geest van een bedrogen meisje), la Péri (een Oosterse fee), Ondine (een watergeest), Eoline (een dryade, een woudnimf). Tot het eind van de 19de eeuw vinden we deze verhalen terug, want wat is Odette in Het Zwanenmeer anders dan een betoverde prinses in de vorm van een zwaan?

Niet langer waren goden en godinnen de hoofdpersonages in de balletten, want de verhalen gingen nu over elfen en nimfen, bosgeesten en watergeesten, dwergen, heksen en tovenaars. De marmeren en gouden tempels en paleizen, die tot dan toe de decors waren, werden naar de opslagplaatsen verbannen en maakten plaats voor wouden en valleien, die meestal baadden in nevel en mist en beschenen werden door een treurende maan.

Tutu
Om deze inhoudsverandering te kunnen doorvoeren, moest ook de manier van dansen en de aankleding gewijzigd worden. Een nimf of een elf is nauwelijks zichtbaar en ze zweeft door de lucht. Haar kleding is wit en doorschijnend als de nevel zelf. Eugène Lami, de kostuumontwerper van la Sylphide creëerde een volledig nieuw danseressenkostuum, de tutu, die bestaat uit een nauw aansluitend corsage met daaraan een lange rok, bestaande uit vele lagen tule, die tot halfweg de kuit komt. Aan de rug zijn de onmisbare vleugeltjes bevestigd. Verder droeg de danseres zachte satijnen schoentjes, een bloemenkroontje en een paarlen halssnoer en armband. Omdat wit haast de enig gebruikte kleur was, ontstond het genre van het "ballet-blanc".

Pointes
De danseressen wilden zowel geestelijk als lichamelijk van de aarde loskomen om het zwevende effekt van een elf uit te drukken. Hiervoor werden allerlei machinerieën gebruikt, waarmee de danseressen aan kabels werden opgetrokken (diegenen die het wilden doen kregen een extra vergoeding!). Maar zelf gingen ze hoger en hoger op de tenen dansen, tot ze tenslotte helemaal op de punten stonden. Dat was het moment dat de zachte balletschoentjes niet meer voldeden en er een hulpmiddel gezocht werd om de danseressen te helpen bij het op de punten dansen: de pointes of chaussons met het harde "bloc' voorin waren geboren.

Naast het ontstaan van het 'ballet-blanc' was de tweede grote vernieuwing van het romantisch ballet het inlassen van karakterdansen. Tijdens de periode van de romantiek was men bijzonder geïnteresseerd in het eigen verleden en de eigen volksaard. In alle kunsten werd dat geuit en zo ontstonden de nationale scholen. In de danskunst greep men terug naar de volksdansen en de volksmuziek. Die werden in aangepaste vorm (vermengd met de ballettechniek) en in de typische aankleding op het podium gebracht.

De Handeling
Eerste bedrijf
. 1830 - Het interieur van een boerenwoning in Schotland. James, een jonge landman, slaapt in een zetel, terwijl de Sylphide aan zijn voeten knielt. Zij danst en geeft daarbij uiting aan haar liefde voor James. Hij ontwaakt maar denkt dat hij nog steeds droomt. Het is de dag van zijn huwelijk met Effy, maar hij is erg onder de indruk en de bekoring van de elf. Overweldigd door hoor schoonheid wekt hij zijn vrienden, die echter ontkennen de Sylphide te zien. Gurn, een andere landman, vertelt iedereen over James' fantasie.
. De voorbereidingen voor het huwelijk beginnen en vriendinnen van Effy brengen geschenken. Op het ogenblik dat Gurn - die ook verliefd is op Effy - James aan zijn huwelijk herinnert, verschijnt een sinistere figuur: Modge, een heks en waarzegster. James tracht haar weg te jagen, maar de gasten vragen haar hun toekomst te voorspellen. Zij stemt toe en voorspelt dat Effy met Gurn zal trouwen. Een woedende James verdrijft haar uit het huis. Modge vervloekt hem. Effy kleedt zich voor de bruiloft, daarbij geholpen door Anno, de moeder van James.
. De Sylphide verschijnt en verklaart hoor liefde aan James. Ze smeekt hem haar te volgen. Een gerucht doet James opschrikken en hij verbergt de elf in een zetel en overdekt haar met zijn grote Schotse tartan. Gurn heeft dit gezien, maar wanneer hij de sjerp wegrukt, is de stoel leeg.
. De voorbereidingen voor het huwelijk gaan verder, de kamer is versierd, de gasten dansen Schotse volksdansen. De Sylphide leidt steeds James' aandacht af. Ze neemt zijn trouwring en hoed en lokt hem weg. James kan niet weerstaan en als de gasten een toost op de bruidegom willen uitbrengen, is hij niet langer daar. Gurn en James' vrienden spoeden zich naar buiten maar keren weer met het nieuws dat James met de Sylphide verdwenen is. Effy blijft wanhopig achter.

Tweede bedrijf
Tafereel 1 Het bergdal van de heksen.
Modge en haar trawanten weven een reusachtig net van giftige draad. Ze koken het net in een grote heksenketel en vormen er een prachtig maar betoverde sjaal van. Als de dageraad opkomt, verdwijnen de heksen.

Tafereel 2: Een open plek in het bos
. De elfen verschijnen in het ochtendlicht. James komt aan met de Sylphide die haar koninkrijk toont, hem aardbeien en water brengt, maar telkens ontsnapt als hij haar wil aanraken. De elfen dansen met James maar de Sylphide blijft zijn omhelzingen ontwijken.
. Terwijl James haar achtervolgt, komt Gurn bij de plek aan. Hij vindt James' hoed maar op dat moment verschijnt Modge. Zij spoort Gurn aan de hand van Effy te vragen die hen gevolgd is. Effy gelooft dat James voor altijd verloren is en aanvaardt Gurn.
. James komt weer en treft alleen Modge aan. Zij toont de betoverde sjaal en zegt dat die hem zal helpen de Sylphide de zijne te maken. Zoals Madge hem aangeraden heeft, bindt James de sjaal rond de Sylphide. Het noodlot slaat toe: de vleugels van de elf vallen af, want de verkilling van de dood ligt rond haar. Ze geeft James' trouwring terug en sterft in de armen van haar gezellinnen. James ziet in de verte de huwelijksstoet van Effy en Gurn terwijl de Sylphide ten hemel gedragen wordt. Hij valt levensloos neer, terwijl Modge in triomf juicht.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 310.