kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 23-10-2009 voor het laatst bewerkt.

Gyorgy Ligeti

György Ligeti (geb 28-5-1923 Dicsöszentmárton/Roemenië gest 2006), Oostenrijks componist van Hongaarse afkomst.

György Ligeti is één van de toonaangevende figuren van de Europese avant-garde, waaronder het stuk 'Poeme Symphonique' uit 1962. Als resultaat van zijn studie van de seriële muziek ontwikkelde Ligeti de zogenaamde klankvlakkencompositie en de micropolyfonie, een componeertechniek die bestaat in het creëren van dichte klanktexturen.

Hij componeerde een variatie aan stijlen, waaronder kamermuziek, opera en elektronische muziek. Ligeti is de auteur van de opera ‘Le grand Macabre’. Sommige van zijn muziekstukken werden gebruikt als filmmuziek, onder andere door Stanley Kubrick voor diens '2001: A Space Odyssey' (1968) en 'Eyes Wide Shut' (1999).

levensloop
Ligeti werd op 28 mei 1923 geboren uit Hongaars-joodse ouders in het Roemeense Dicsöszentmárton, het huidige Tarnaveni. Zijn geboortestad had een overwegend Hongaarse bevolking, met een omvangrijke joodse gemeenschap.

György Ligeti kreeg zijn eerste piano-onderricht op 13-jarige leeftijd. Een jaar later voltooide hij zijn eerste kleine composities in de stijl van Edvard Grieg.

In 1941 verhuisde Ligeti met zijn ouders naar Cluj, waar hij zich in 1941 inschreef aan het conservatorium van Klausenburg waar hij muziektheorie en orgel studeerde bij componist Ferenc Farkas (tot aan zijn legerdienst in 1944 ?).

In 1943 kwam een abrupt einde aan Ligeti's studie. De jonge joodse componist werd opgepakt en naar een werkkamp gestuurd. Hij overleefde, maar zijn vader en broer niet. De nazi's vermoordden bijna zijn hele familie. Zijn moeder en hijzelf waren de enige overlevenden.

Na de oorlog zette Ligeti in 1945 zijn muziekopleiding voort aan het conservatorium van Boedapest waar hij muziektheorie en compositie volgde bij F. Farkas, P. Járdányi en S. Veress.

Na zijn afstuderen in 1949 deed Ligeti een jaar lang onderzoek naar Roemeense volksmuziek.

In het communistische Hongarije van na de Tweede Wereldoorlog stuitte Ligeti op veel tegenwerking van de autoriteiten. Ligeti’s vroege composities, die vaak vergeleken worden met die van zijn in 1945 overleden landgenoot Béla Bartók, brachten hem geregeld in aanvaring met het communistische regime. Het kostte hem grote moeite zijn experimentele en vernieuwende muziek uitgevoerd te krijgen. Zo werd het tiende deel van zijn pianowerk 'Musica Ricercata' verboden omdat het 'te decadent' zou zijn. Om op de hoogte te blijven van muzikale ontwikkelingen in het Westen luisterde hij in het geheim naar de radio.

In 1950 werd Ligeti benoemd tot docent muziektheorie aan het conservatorium van Boedapest. Hij bekleedde dit ambt tot zijn vlucht uit Hongarije naar aanleiding van de Hongaarse Opstand van 1956.

In december 1956, twee maanden na de op bloedige wijze door het Sovjetleger neergeslagen Hongaarse opstand, vluchtte Ligeti en vestigde zich in Wenen. Daar kreeg hij de kans zich als musicus verder te ontwikkelen en groeide hij uit tot een gevierd en vooruitstrevend componist, die van grote invloed was op de hedendaagse muziek. Hij woonde tot zijn dood afwisselend in Oostenrijk en Duitsland en kreeg ook het Oostenrijkse staatsburgerschap.

Na een kort verblijf te Wenen trok Ligeti op uitnodiging van Karlheinz Stockhausen naar Keulen waar hij als freelance medewerker verbonden was aan de studio voor elektronische muziek van de WDR en toenadering zocht tot de groep avant-garde-componisten rond Pierre Boulez, Luigi Nono, Mauricio Kagel en Karlheinz Stockhausen.

Met het orkestrale werk Apparitions brak hij in 1959 door als componist.

In de periode van 1959 tot 1969 verbleef Ligeti hoofdzakelijk te Wenen. Daarnaast gaf hij les bij de Darmstädter Ferienkurse für Neue Musik en was hij als gastdocent compositie verbonden aan het conservatorium van Stockholm.

Van 1969 tot 1973 hield Ligeti, die zich ook verdienstelijk maakte als muziektheoreticus en -analyticus, zich voornamelijk op te Berlijn. Nadien bekleedde hij tot zijn emeritaat in 1989 een leerstoel compositie aan het conservatorium van Hamburg.

Zijn compositie, 'Atmospheres' uit 1961, werd een van zijn bekendste werken. Het kent bijna geen toonsoort, melodie of ritme, maar draait om klankkleur. Ook zijn 'Requiem' (1965) is daarop gebaseerd.

De Amerikaanse cineast Stanley Kubrick gebruikte fragmenten in zijn film '2001: A Space Odyssey' (1968) en 'Eyes Wide Shut' (1999).

Vanaf de jaren zeventig speelde melodie een belangrijkere rol in Ligeti's werk.

Hij verwierf faam met zijn opera 'Le Grand Macabre' (1978).

Ligeti ontving talloze bekroningen, waaronder in 1993 de Ernst Von Siemens-prijs.
In 2004 kreeg Ligeti de Zweedse prestigieuze Polar Music prijs. Ligeti laat zijn vrouw Vera en zoon Lukas achter.

György Ligeti is in 2006 na een lang ziekbed op 83-jarige leeftijd overleden. Waar en wanneer is nog niet gemeld. Hij leefde de laatste jaren afwisselend in Hamburg en Wenen.

In tegenstelling tot componisten als Karlheinz Stockhausen en Pierre Boulez weigerde Ligeti zich vast te leggen op enig grondbeginsel. Allergisch voor elk formalisme ontwikkelde hij een eigen stijl die met alle bestaande tradities breekt. Samenklank, melodie en ritme waren bij hem ondergeschikt aan de klankkleur. Zijn werkzaamheden als componist zijn het beste als concipiëren te omschrijven. Hij plaatste niet zozeer muzikale ideeën in een geordend geheel, maar ontwierp werken, schetste volgens een bepaald plan.
De componist had niets op met zekerheden. Ligeti, zelf atheïst, stelde de mensheid voortdurend vragen. Hij sloot nooit iets af, maar wilde altijd openstaan voor het nieuwe. Als je een geloof hebt, wetenschappelijk of religieus, dan moet je je wel afsluiten, anders wordt je geloof ondermijnd, was zijn idee. In verschillende van zijn werken nam hij de westerse wereld in al haar schijnvoorspoed op de korrel, evenals mensen die zichzelf geweldig vinden.
Het belang van Ligeti als componist ligt in zijn haast geniale gevoel voor originaliteit. Reinbert de Leeuw, die veel werken van Ligeti uitvoerde: „Hij verraste altijd, je keek altijd uit naar zijn volgende stuk, omdat je wist dat het nooit op een vorig leek, ook niet toen hij ouder werd. Dat vind je maar bij heel weinig componisten.”

Ligeti laat een beperkt, interessant en complex oeuvre na. Hij ontving talloze bekroningen voor zijn composities.

Websites:
. 'Aventures' - http://d-sites.net/nederlands/ligeti.htm


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 19.