kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

Galina Ustvolskaja

Russisch componiste, (Sint-Petersburg 1919),

Naamsvarianten: [K/G]alina [U/Oe]st[v/w]olska[j/y]a

Ustvolskaya was van 1937 tot 1947 leerlinge van en studeerde samen met Sjostakovitsj aan het conservatorium van haar geboortestad. Shostakovich heeft haar vaak verdedigd als ze weer eens werd aangevallen omwille van haar modernisme.

Ustwolskaya begon met composities die romantisch-folkloristisch waren, om den brode gecomponeerd, in de toen vereiste 'sovjetstijl'. Ze componeerde op het socialisme geïnspireerde muziekwerken met titels als 'Jonge pioniers', 'Sporten', 'Jeugd', 'Schemering over het vaderland'.

Haar pianoconcerto (1946) is conventioneel van vorm en instrumentatie. Maar de typische Ustvolskayaanse elementen zijn al aanwezig: zware accenten, geen noot teveel, eenvoudige middelen, geen ruimte voor sentimentaliteit, humor en versieringen en een gigantische emotionele lading. De radicale kenmerken van haar latere werk zijn slechts in de kiem aanwezig. Het stuk doet met zijn doortimmerde, Bach-achtige constructies sterk denken aan het werk van haar leermeester Sjostakowitsj, maar heeft een karigheid die pas in zijn latere werk naar voren komt.

Symphony Nr. 1 uit 1955 voor orkest is met 21 minuten haar langste compositie. In het middendeel zingen twee ijle jongenssopranen teksten van Gianni Rodari, een in het Stalinistische Rusland populaire Italiaanse communistische dichter. De gedichten gaan over de uitwassen van het kapitalisme: kinderen die op een vuilnisbelt wonen, het negerkind dat nooit het geluk van blanke kinderen zal kennen, kinderen die wees worden door het gewelddadige neerslaan van een staking, daklozen in het station, werkeloosheid. Trieste melodieën en wanhopige noodkreten in de vocale en instrumentale lijnen veroorzaken een onheilspellende sfeer.

In 1960 overleed echter haar partner Yuri Balkashin. Armoede en isolement traden haar leven binnen. Vanaf die tijd accepteert Galina Ustwolskaja geen compositieopdrachten, wil niet over haar muziek spreken, wil niet gefotografeerd worden, doet geen concessies.

Ze werd een fervent - vaak compromisloos - avant-gardiste. Het merendeel van haar vroege werken is door haar vernietigd en verdwenen uit de catalogi. Een oeuvre dat in totaal zes uur muziek beslaat resteert. Elk van die werken is volgens Oestvolskaja door Gods genade tot stand gekomen, maar niet religieus.

Het heeft vrij lang geduurd voordat haar muziek erkenning kreeg. Igor Stravinsky die haar muziek in 1962 hoorde verklaarde: 'Nu begrijp ik wat het betekent om te leven achter het ijzeren gordijn.' De Preludes van Ustvolskaya werden voor het eerst uitgevoerd door Anatoli Ugorski in Leningrad op 20 maart 1968.

Galina Oestvolskaya werd pas eind jaren tachtig door de Westerse hedendaagse muziekwereld ontdekt. Ook in Nederland is Ustvolskaya geen onbekende. Zo was ze meerdere keren te gast in het Concertgebouw o.a. tijdens een concert (met medewerking) van Rostropovitch en Reinbert de Leeuw.

Werken:
De als een kluizenaar levende componiste schreef overwegend instrumentale muziek in vaak bijzondere bezettingen: vijf symfonieën, zes pianosonates en een groot aantal kamermuziekwerken. Ustvolskaja beschouwt al haar werken, ook die voor kleine bezettingen, als orkestwerken. Haar vocale muziek (veelal voor koor met orkest) heeft een pathetische, declamatorische stijl.

De piano speelt in het werk van Galina Oestwolskaya een centrale rol. In de meeste gepubliceerde composities van deze uit St. Petersburg afkomstige componiste is een rol voor dit instrument weggelegd. Het is dan ook niet verwonderlijk dat de pianosonate het genre zou worden waar ze het meest op zou teruggrijpen. Oestwolskaja schreef zes sonates voor piano, waarvan de eerste stamt uit 1947 en de zesde uit 1986. Het is zeer dwingende muziek van een soms excessieve kracht, die, volgens de componiste zelf, begrepen moet worden vanuit een religieuze achtergrond.

2004
Vanuit de Kleine Zaal vindt het tv-programma Vrije Geluiden plaats, dat gewijd is aan muziek van Galina Oestvolskaja, met als belangrijke primeur een opgenomen interview van JosÈ Voormans met de mensen en mediaschuwe Russische componiste. Oestvolskaja (84) doet hierin krasse uitspraken over haar leermeester Dmitri Sjostakovitsj. Zo had ze geen 'respect voor hem als mens', en heeft hij 'haar diepste gevoelens kapot gemaakt.'

De vooraanstaande Russische componiste Galina Oestvolskaja is vrijdag 17 december 2006 op 87-jarige leeftijd overleden. Op 17 december kreeg zij een hartinfarct en raakte in coma. Oestvolskaja is niet meer bij kennis geweest, zo meldden zaterdag haar Europese muziekuitgeverij en vrienden.

Bron o.a.: Sonate voor viool en piano (1953)
'Bach', zei Reinbert de Leeuw in de pauze, 'Bach is de enige over wie
ze wil praten en dat hoor je ook in haar muziek: allemaal contrapunt.'
Hij doelde natuurlijk op Galina Oestvolskaja, geboren in 1919 en
compositieleerlinge van Sjostakovitsj - ook dat is in haar muziek te
horen. Het toeval (?) wilde dat op het 'andere net', in de grote zaal
van Vredenburg op dat moment een uitvoering van Bachs Matthäus gaande
was. Contrapunt dus, maar dan toch wel op een totaal andere manier dan
bij Bach. Het programma werd geopend met de Sonate voor viool en
piano, een van die voor deze componiste typerende stukken met een zeer
spaarzaam gebruik van noten. Twee (en soms zelfs maar een) eenvoudige
lijnen in de piano en een in de viool. Ook verder in dit eendelige
stuk speelt beperking een hoofdrol, zoals mag blijken uit de slechts
twee verschillende tonen, waarmee de viool vele minuten vanaf het
begin genoegen moet nemen. Het klinkt zo simpel, maar is verre van
dat. In de eerste plaats gebeurt er met die tonen heel veel. Door ze
allemaal afzonderlijk afstreek te spelen bijvoorbeeld, ontstaat een
soort hardvochtigheid die uitstekend past bij de strijd die zich
intussen ook afspeelt tussen piano en viool. Nuances worden eveneens
erg belangrijk. In de tweede plaats ontstaat er een zekere spanning -
zou het bij die twee tonen blijven? toch ook wel rustgevend zo... -
waardoor het plotseling gebruiken van andere tonen werkelijk als een
schok komt. Op papier lijkt dit misschien de beschrijving van minimal music, maar niets is minder waar. Zelf heeft Oestvolskaja haar muziek
heel ambivalent omschreven als 'niet religieus in liturgische zin,
maar ... vervuld van een religieuze geest'. Er is inderdaad in zoverre
een overeenkomst met minimal music dat de geconcentreerde luisteraar
zijn gevoel voor tijd kwijtraakt en in een soort gewichtloze,
betoverde toestand komt. Dat heeft veel te maken met de uitermate
lange spanningsbogen in deze muziek, die door Vera Beths en Reinbert de Leeuw ook tot het uiterste werden doorgevoerd. Heel knap dat spelen
met sfeer en aandacht vasthouden. Het ongewone slot, waarin de viool
heel verstild eindigt met wat zachte, droge tikjes van de spanschroef
van de strijkstok op de klankkast van de viool, was daar een optimaal
voorbeeld van.

Duet voor cello en piano (1959)
Om nog maar eens een dubbelzinnige uitspraak te poneren: niet mooi
hoeft niet lelijk te zijn. Bij het beluisteren van het qua karakter
wel uitgesproken anders klinkende duet voor cello en piano (1959),
waarin het er vaak fors en fel aan toegaat - zelfs zo dat er tijdens
het concert in Amsterdam een snaar van de vleugel sprong - viel me dat
op. Al dat ruige werk heeft een functie waardoor het niet als lelijk
ervaren wordt (althans niet door mij). Het is een heel organisch stuk,
zij het een van uitersten. Overigens, dat is zo'n aspect dat we ook
van Sjostakovitsj kennen, hele wijde liggingen, evenals de parallelle
octaven. Met een enorme bevlogenheid haalde Bijlsma alles van felle
zweepslagen tot sensuele warmte, van zwoegen tot geheimzinnig uit zijn
instrument. Ondanks de volgorde in de titel wordt de aandacht toch een
groot deel van de tijd door de piano getrokken, die tevens het laatste
woord heeft met een fel hoog loopje, dat dan inmiddels voor de
luisteraar een bekend motiefje is geworden. Reinbert de Leeuw hamerde
er op los met geconcentreerde intensiteit. Gelukkig bevat deze muziek
hier genoeg rustpunten voor uitvoerenden en luisteraars om op adem te
kunnen komen.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 6.