kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

Frederic Chopin

Frédéric Chopin

Yundi Li - Chopin "Fantasie" Impromptu, Op. 66

Frédéric François (Pools: Fryderyk Franciszek), Pools componist en pianist uit de romantiek, geboren in 1810 te Zelazowa Wola bij Warschau, gestorven 1849 in Parijs,

Frédéric Chopin: wonderkind en pianovirtuoos had een zwakke gezondheid en als Poolse balling in Frankrijk een enorme heimwee naar zijn geboorteland. Maar met zijn romantische muziek veroorzaakte hij een revolutie op het gebied van de pianomuziek die tot op de dag van vandaag doorklinkt. Frédéric Chopin schreef vrijwel uitsluitend pianomuziek, waarin elegante, expressieve melodieën. Experimentele harmonieën en vrije vormen worden gecombineerd met een briljante pianotechniek. Zijn werk vormt het hoogtepunt van de romantische pianomuziek en is excellent voor het instrument geschreven. Het vormt een persoonlijke synthese van Pools-traditionele en West-Europese klassieke elementen. Aanvankelijk trad hij op als concertpianist. Later echter trok hij zich steeds meer uit de openbaarheid terug en concentreerde hij zich op het lesgeven.

Frédéric Chopin werd als enige zoon van een Franse onderwijzer en een Poolse huishoudster in de buurt van Warschau geboren. Zijn moeder speelde uitstekend piano en in het gezin, Frédéric had ook nog drie zussen, werd veel gemusiceerd. Al vroeg bleek dat de jongen buitengewoon getalenteerd was. Hij blonk uit in mime spelen, het tekenen van karikaturen en het schrijven van brieven. Maar de meeste aandacht trok zijn prachtige pianospel.

Chopin kreeg zijn eerste pianolessen van zijn zuster. Op zijn zevende trad hij voor het eerst op voor publiek. Een jaar later werd zijn eerste compositie, een polonaise, uitgegeven. De kranten in Warchau stonden hier vol van en al gauw vormde hij een ware attractie voor de plaatselijke adel op recepties en feestjes. Daarnaast gaf hij talloze liefdadigheidsconcerten. Toch was zijn jeugd redelijk normaal en ging hij "gewoon" naar het Lyceum van zijn vader in Warchau. Maar goed ook, want met zijn zwakke gezondheid zou de jonge Chopin het zware leven van een wonderkind, zoals ook Mozart had gehad, nooit lang vol hebben gehouden.

In de schoolvakanties verbleef Frédéric op de verschillende landgoederen van ouders van zijn (rijke) schoolvrienden. Hier maakte hij kennis met de tradities van zijn land en met de volksmuziek. Deze muziek werd een blijvende inspiratiebron voor zijn composities. De Poolse volksmuziek speelde een belangrijke rol, zoals de mazurka. Die is terug te horen in z'n liederen en in 't Concert No. 1 in E-mineur. Ook gebruikte hij de polonaise een traditionele dansvorm aan 't hof in de 17e eeuw. Hij maakte er 'n muziekstijl mee waarin hij met veel effect allerlei pianotechnieken introduceerde. Chopin was uiterst trots op 't feit dat hij in Polen geboren en getogen was.

Op zijn twaalfde begon Frédéric Chopin aan een compositiestudie.

Hij ontving zijn eerste muzikale vorming van de Bohemer Zywny, die hem in aanraking bracht met de muziek van Bach, J. Haydn en W.A. Mozart, en van Elsner, directeur van het conservatorium te Warschau. Als pianist was Chopin, die graag improviseerde, grotendeels autodidact.

In 1829 had Chopin in Wenen, de stad van Mozart, Haydn, Beethoven en Schubert een succesvol debuut met een improvisatie over een Pools volkslied, wat hem tot een nationaal componist stempelde. Wenen was in die dagen 'n waar mekka voor jonge, ambitieuze componisten. Zijn concerten oogstten bewondering en verbazing alom voor zijn pianospel en composities en het was de muziekstad der steden duidelijk dat hier een muzikaal genie was opgestaan. Al vonden critici wel dat Chopin wat zacht speelde...

Ongeveer een jaar later ging Chopin weer naar Wenen met het idee daarna door te reizen naar Italië. Een aantal dagen na zijn aankomst in de Oostenrijkse stad bereikte hem echter het bericht dat Polen in opstand was gekomen tegen de Russische overheersing. Een Pools-Russische oorlog volgde en Chopin kon niet terug naar zijn vaderland. Hij liet zijn carrière- en tourneeplannen varen en vestigde zich in Parijs, waar hij dankzij zijn goede aanbevelingsbrieven uit Wenen werd opgenomen in de hoogste salonkringen.

Chopin voegde zich in Parijs bij 'de kinderen van 't land': Een groep jonge kunstenaars, schrijvers en musici die er hun werken creëerden. In die sfeer ging 't hem financieel beter en vond hij meer inspiratie.

Toen Chopin in Parijs aankwam, was Polen daar 'in de mode' vanwege de Franse sympathie na de inname van Warschau door Rusland. Chopin werd direct geaccepteerd en opgenomen in 't literaire milieu. Zijn eerste concert in Parijs werd een groot succes en hij werd aan de Rothschilds voorgesteld. Daardoor kreeg hij toegang tot de chique salons waar hij goed verdiende met spelen, en nog beter met lesgeven.

Door zijn enorme heimwee naar Polen, zijn zwakke gezondheid, te hard werken en een mislukte liefde werd Chopin melancholisch en prikkelbaar. Met collega componisten kon hij niet zo best opschieten. Alleen Liszt toonde zich aanvankelijk erg geestdriftig over dit ware talent. Chopin werd een veelgevraagd muziekleraar en schreef een stortvloed aan muziek. Als pianist en later ook als pedagoog genoot hij grote bewondering in aristocratische kringen. Daar kwam hij in contact met romantici als Heine, Balzac, Delacroix, Victor Hugo, Liszt, Berlioz, Rossini, Meyerbeer en Bellini en werd hij lid van het Pools literair gezelschap.

Ook al verliet hij z'n geboorteland, alles wat er in Polen gebeurde lag hem na aan 't hart. Polen probeerde zich van 't Russische juk te bevrijden. In 1831 kwamen de Poolse nationalisten in opstand. In z'n dagboek schreef Chopin over z'n grootste angsten: De voorsteden worden verwoest. Misschien lijdt m'n vader wel honger en kan m'n moeder geen brood kopen. Of heeft 'n Rus haar en m'n zusters vermoord terwijl ik hier met m'n wanhoop alleen bij de piano terechtkan. Onbeheersbare wanhopige gedachten: Dat hoorde bij Chopin, en bij z'n muziek. Hij verwerkte patriottische, volkse ritmes in de vorm van korte, zich herhalende frasen maar al gauw steken angst en verwarring de kop op in die opgewekte melodieën.

In 1835 schreef Chopin de Fantasie Impromptu. Z'n delicate muziek is vaak als 'vrouwelijk' omschreven. De vriendelijke, zorgzame en kwetsbare Chopin had vaak last van depressies. Al z'n emoties zijn terug te vinden in dit complexe stuk. In 't hoofdthema van dit stuk wisselen de stemmingen elkaar af. Chopin bereikt dat door veranderingen in toonsoort en tempowisselingen. In de prachtige melodie hoor je tegelijk verlangen, frustratie, irritatie en kwelling. Gevoelens waar Chopin maar al te bekend mee was. In contrast daarmee wordt de muziek aan 't einde langzamer en kalmer. Er klinken teleurstelling en sombere berusting in door.

Van 1835 tot 1837 beleefde hij een liefdesaffaire met de Poolse Maria Wodzinska. Huwelijksplannen strandden op Chopins slechte gezondheid.

Vanaf 1838 had hij 9 jaar lang een liaison met de schrijfster George Sand. Chopin ontmoette haar op 'n feest. Daar was hij op z'n best. Mooi was ze niet, ze was verslaafd aan sigaretten en liep in mannenkleren door Parijs. Zij was gefascineerd door z'n genie, en hij voelde 'n ongekende passie. Hij maakte de beschermende moederliefde in haar wakker.
De relatie hield elf jaar stand, terwijl Chopin bleef spelen en componeren. Zij brachten de winters doorgaans door in Parijs en waren in de zomermaanden op haar landgoed in Nohant. Met haar verbleef hij in de winter 1838–1839 op Mallorca om herstel te zoeken voor zijn zwakke gezondheid, zonder veel resultaat.

De 24 Preludes, Opus 28 komen uit deze tijd. De term 'preludes' is misleidend, want ze staan veelal op zichzelf. Chopin schreef ze in 1839, toen hij in Londen was. Met stukken zoals dit veroverde Chopin 't Londense publiek. Een Engelse criticus omschreef z'n muziek zeer treffend: Hij lost enorme problemen op, maar doet dat zo rustig en verfijnd dat de luisteraar niet beseft hoe knap hij dat doet. Aan programmamuziek, muziek die 'n verhaal moet vertellen, had hij 'n hekel. Chopin schreef z'n 24 Preludes om 'n scala aan emoties uit te drukken. Het is voor alles 'n romantisch werk doordrenkt van gevoelens van nostalgie, verlangen en verlies. De schoonheid van dit populaire stuk heeft de tand des tijds doorstaan. Het gevoel van leegte in deze prelude is sterk verbonden met de Romantiek. Het steeds wisselende ritme van de linkerhand is in somber contrast met de melodie van de rechterhand.

Chopin gaf z'n laatste concert in Parijs in 1848. Daarna ging hij naar Londen om de revolutie te ontvluchten, waar hij voor koningin Victoria speelde. Een leerling, Jane Sterling, nodigde hem uit bij haar familie in Schotland. Hij ging. En ook al was 't een goed mens, en was haar familie aardig, ze was geen George Sand. Hij bleef niet lang. Om wat geld te verdienen speelde hij in Glasgow, Edinburgh en Manchester. Daarna speelde hij in Londen op 'n liefdadigheidsbal voor Poolse vluchtelingen. Dat was z'n laatste openbare optreden. Hij ging terug naar Parijs, en schreef alleen nog twee mazurka's.

Chopin was 'n gecompliceerde man. Een gekwelde kunstenaar, heen en weer geslingerd tussen vreugde en wanhoop. Deze mazurka's schreef hij kort voor z'n dood toen z'n gezondheid achteruitging en hij depressief was. Chopin's muziek bewijst dat ook 'n gekwelde ziel schoonheid kan creëren. Maar onder de schoonheid is 't ongeluk voortdurend hoorbaar. Deze melodie heeft 'n hoge toonsoort en klinkt daardoor opgewekt maar 't lagere tempo van de bas zorgt voor 'n onderliggende sombere stemming. Chopin's voorliefde voor de ritmes en melodieën van de Poolse volksmuziek is in de Mazurka's duidelijk hoorbaar. Ze zijn 'n eerbetoon aan z'n geliefde vaderland dat hij zo vreselijk miste.

Chopin richtte met zijn laatste geld een nieuw appartement in en liet zijn zus uit Polen overkomen om hem te verzorgen. Op 17 oktober 1849 overleed Chopin, 39 jaar oud, aan tuberculose. Volgens zijn laatste wilsbeschikking werd zijn hart in een gouden urn naar Polen overgebracht en zijn lichaam werd naast Bellini begraven op Père Lachaise. Onder begeleiding van (jawel) Mozarts Requiem.

Chopin voldoet aan alle clichés van de getormenteerde romantische kunstenaar. Hij woonde op 'n zolderkamertje en was een eigenzinnige, humeurige bohémien. Maar z'n nalatenschap is zeker niet clichématig. Z'n pianomuziek is misschien wel de mooiste ooit geschreven.

Chopin's werken zijn geschreven voor het exclusieve milieu van de Parijse salon. De basis van zijn compositietechniek is de improvisatie, die zich steeds meer verdiepte en verinnerlijkte. Vooral de pianowerken van Weber, Hummel, Dussek en Field waren belangrijk voor de ontwikkeling van Frédéric Chopin. Bovendien zijn invloeden uit de Italiaanse opera en de Poolse volksmuziek herkenbaar. Van een stilistische evolutie is nauwelijks sprake. Wel is de weerspiegeling van zijn activiteiten waarneembaar en wordt zijn werk toenemend melancholiek. Tijdens zijn carrière als pianovirtuoos schreef hij briljante concertstukken, zoals de Don Juan-variaties en de beide pianoconcerten.

Chopin's pedagogische activiteiten gaven aanleiding tot de vele kleinere werken als de mazurka's, etudes, preludes, nocturnes en walsen.

Composities als de balladen, de scherzi, de barcarolle en de sonates waren bedoeld voor hemzelf en een select gezelschap van intimi.

De delicate pianoklank was in zijn tijd origineel. Ook zijn toucher moet uiterst sensibel en licht zijn geweest. De elegantie en helderheid van zijn stijl is terug te leiden tot Field, Clementi en Hummel, die op hun beurt werden beïnvloed door Mozart. Chopin's tempo rubato is dan ook eerder te beschouwen als het strenge rubato van Mozart (met metrisch strak volgehouden linkerhand) dan het vrije rubato van Liszt.

De textuur in zijn composities wordt gevormd door lange, gewichtloze, chromatische melodieën die zijn ingebed in een grote variëteit aan begeleidingen, veelal voorzien van een verborgen contrapunt. Deze melodievorming is van grote invloed geweest op Bellini en Wagner.

Op het gebied van de harmoniek is Chopin een van de belangrijkste vernieuwers van de 19de eeuw geweest. In zijn toepassing van dissonanten, chromatiek, modaliteit, en in het – met name in langzame inleidingen – vermijden van een duidelijke hoofdtoonsoort, ging hij soms zo ver dat de harmoniek haar spanningsvolle functionele werking prijsgaf voor een meer kleurende betekenis.

Tot Chopins belangrijkste vernieuwingen behoren de passages met een statische, harmonische beweging, waarin een enkel akkoord of een serie van twee of drie akkoorden met een hypnotiserende monotonie worden herhaald.

Ook in zijn vormstructuren sloeg Chopin nieuwe wegen in. In zijn sonates gebruikte hij de traditionele sonatevorm zo vrij, dat gedurende lange tijd de mening heeft bestaan dat Chopin als meester van de kleine (dans)vormen, de grote vorm niet beheerste. De ballade als instrumentaal karakterstuk is wellicht Chopins vinding, evenals het pathetische, niet-humoristische scherzo, dat bij hem een verhevigde impromptu is. De etude werd een expressiestuk van virtuoos karakter, naar de vorm verwant aan Clementi en heeft o.a. bij Liszt, Rachmaninov en Skrjabin navolging gevonden, evenals bij Debussy.

In tegenstelling tot andere romantici als Robert Schumann en Liszt stond Chopin afwijzend tegenover duidelijke literaire of biografische associaties. Wel bevat zijn muziek sporen van nationalisme.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 157.