kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 21-03-2009 voor het laatst bewerkt.

Franz Schreker

eigenlijk Schrecker, Oostenrijks componist geboren 23 maart 1878 in Monaco, gestorven 21 maart 1934 in Berlijn

Lange tijd vrijwel vergeten, heeft Schreker tussen 1912 en 1932 groot opzien gebaard door zijn opera's, waarin hij zich als een van de eigenaardigste verschijningen onder de moderne Duitse componisten deed kennen, die al snel vurige bewondering en felle tegenstand verwekte. Langzamerhand echter groeit de publieke belangstelling voor Franz Schreker en zijn werk.

Schreker is wellicht de belangrijkste vertegenwoordiger van het impressionisme in Duitsland. Zijn werk vertoont echter ook expressionistische elementen door zijn kleurrijke instrumentatie, zijn bijzonder gedurfde, doch tonale harmoniek en zijn sterke melodische begaafdheid.
Schreker schreef alle teksten voor zijn opera's zelf, deze zijn in boekvorm uitgegeven. Hierin spelen een fantastisch mystieke sfeer en een zinnelijke erotiek een rol.

Biografie
Franz Schreker was de zoon van de Joodse fotograaf Ignaz Schrecker en diens vrouw Eleonore von Clossmann uit een adellijke familie. Hij groeit op tijdens reizen door half Europa, waarna het gezin zich in 1881 in Linz in Oostenrijk vestigt. Zijn vader sterft in 1888 aan tuberculose waarna de familie naar Wenen verhuist.

In 1889 studeert Schreker piano, orgel en muziektheorie bij Josef Böhm en viool en harmonieleer bij Karl Pfleger aan de Musikschule Böhm.

In Wenen gaat Schreker in 1892 naar het conservatorium met behulp van een beurs. Hij voltooit zijn vioolstudie bij Sigismund Bachrich van (1892-94) en bij Arnold Rosé (1894-97) en behaalt in 1897 zijn diploma. Vanaf 1897 studeert hij compositie bij Robert Fuchs en behaalt zijn diploma in 1900.

Na het voltooien van zijn studies in 1900, heeft Schreker verschillende baantjes, waaronder klerk en privé-leraar. In deze tijd componeert hij zijn eerste werken, die grotendeels genegeerd worden door het publiek.

In december 1907 sticht Schreker het Wiener Philharmonisch Chor, dat voor het eerst optreedt in maart 1909 en welke hij tot 1920 dirigeert. Onder zijn vele premières met het koor zijn, Zemlinsky's Psalm XXIII en Schönberg's Friede auf Erden en Gurrelieder.

Zijn eerste grote succes behaalt Schreker in 1908 met de pantomime Der Geburtstag der Infantin gebaseerd op een verhaal van Oscar Wilde, geschreven in opdracht van en gedanst door de zusters Greta en Elsa Wiesenthal, tijdens de Weense Kunstschau in 1908. De samenwerking was zoo'n groot succes, dat Schreker verschillende andere dans-gerelateerde werken voor de zusters schreef waaronder Der Wind, Valse lente en Ein Tanzspiel.

In juli 1909 tekent Schreker een contract met Universal Edition. Op 9 november van dat jaar trouwt hij met Maria Binder (1892-1979) en zij krijgen een dochter in 1910.

Op 17 september 1912 krijgt Schreker een leeropdracht voor muziektheorie en compositie aan de Akademie der bildenden Künste Wien en op 13 januari 1913 wordt hij benoemd tot professor. In februari van dat jaar vindt de première van zijn opera Der Fernen Klangs in Leipzig onder Otto Lohse plaats.

Zijn volgende opera Das Spielwerk und die Prinzessin, welke gelijktijdig in première in Frankfurt en Wenen gaat (15 maart 1913) wordt minder goed ontvangen (het werk wordt tenslotte in 1915 herzien tot eenakter getiteld Das Spielwerk). Het schandaal wat dit werk echter in Wenen ontketend zorgt ervoor dat zijn naam nog wijder bekend wordt.

De uitbraak van de Eerste Wereldoorlog onderbreekt Schreker's succes, maar met de première van zijn opera Die Gezeichneten in Frankfurt op 25 april 1918, schuift hij naar de voorste rijen van de hedendaagse opera componisten. Paul Bekker geeft in de hefst van dat jaar, Franz Schreker: Studie zur Kritik der modernen Oper uit.

De première van Der Schatzgräber op 21 januari 1920 in Frankfurt is het hoogtepunt van zijn carrière. De Kammersymphonie, voor het eerst uitgevoerd op 12 maart 1917 door het orkest van de Akademie der bildenden Künste Wien onder Franz Schreker maakt al gauw repertoire en blijft Schreker's meest uitgevoerde werk tot vandaag.

In maart 1920 wordt Schreker tot directeur van de Berlijnse Musikhochschule benoemd, welke functie hij tot 1932 vervult. In deze periode geeft hij uitgebreid muziekonderricht in gevarieerde onderwerpen aan onder meer Berthold Goldschmidt, Alois Hába, Jascha Horenstein, Ernst Krenek, Artur Rodzinski, Stefan Wolpe en Grete von Zieritz.

In 1921 publiceert Julius Kapp Franz Schreker: Der Mann und sein Werk en Rudolph Stephan Hoffmann publiceert de studie Franz Schreker.

Schreker's roem en invloed beleven hun hoogtepunt tijdens de vroege jaren van de Weimarrepubliek, wanner hij naast Richard Strauss de meest uitgevoerde operacomponist is.

De neergang van zijn artistieke succes begint met de gemengde ontvangst van Irrelohe uitgevoerd in maart 1924 in Keulen onder Otto Klemperer en het fiasco van Der singende Teufel in december 1928 in Berlijn onder Erich Kleiber.
De Politieke ontwikkelingen en de verspreiding van het antisemitisme spelen ook mee in de ondergang van Schreker's carrière en in 1932 maakt hij voor het eerst concrete plannen om naar de V.S. te emigreren.

In juni 1932 wordt Schreker onder druk van rechts verplicht zijn positie als directeur van de Musikhochschule in Berlijn op te geven en neemt hij een meesterklas op zich aan de Preussischen Akademie der Künste in Berlijn. In oktober 1932 bederven extreem rechtse demonstraties de première van Der Schmied von Gent aan de Städtischen Oper Berlin onder Paul Breisach en onder nationaal socialistische druk wordt de geplande Freiburg première van Christophorus afgelast. Het werk wordt uiteindelijk in 1978 uitgevoerd.

Op 17 mei 1933 wordt Schreker ontslagen aan de Preussischen Akademie der Künste, en Schönberg op 23 mei. De zomer brengt hij door in Estoril en in oktober keert hij terug naar Berlijn.

Nadat hij in december 1933 een hartaanval heeft gehad, sterft Schreker op 21 maart 1933, twee dagen voor zijn 56ste verjaardag.

Franz Schreker schreef weliswaar ook balletten, orkestwerken en liederen, zijn grootste betekenis ligt echter op het gebied van de opera. Met zijn 10 bijdragen aan dit genre ontwikkelde hij zich tot een van de belangrijkste operacomponisten van zijn tijd.

websites: essay van Paul Bekker: home.arcor.de


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 80.