kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 04-12-2008 voor het laatst bewerkt.

Erik Satie

Alfred Erik Leslie Satie, Frans componist, geboren 17 mei 1866 in Honfleur/Calvados, gestorven 1 juli 1925 in Parijs

biografie
Erik Satie was bij zijn tijdgenoten vooral bekend om zijn ongewone levenswandel. Nadat hij aanvankelijk aan het conservatorium van Parijs leerling van Alexandre Guilmant was geweest, verliet hij voortijdig het muziekinstituut om zich in 1887 in Montmartre te vestigen, waar hij als cafépianist in zijn levensonderhoud voorzag.

In 1889 na een ontmoeting met Péladan, maakte Satie een mystieke periode door als lid van de orde van Rozenkruisers.

In oktober 1905 ging hij, zich bewust van zijn technische tekorten, contrapuntlessen volgen bij Albert Roussel aan de Schola Cantorum van Vincent d'Indy.

Omdat Satie echter een nauw contact met de lagere sociale bevolkingslagen zocht, verhuisde hij naar de Parijse voorstad Arcueil, waar zich een verzamelpunt van de artistieke avantgarde vormde: Satie was al snel nauw bevriend met de schilder Pablo Picasso, de dichter Jean Cocteau en de balletmeesters Sergej Diaghilev en Leonid Massine.

Erik Satie was mede-oprichter van de componistenvereniging Groupe des Six en werd tot hun leider gekozen. Helemaal volgens het programma van deze groep zijn de composities van Satie bewust zonder spanning en emotie gehouden.

In het jaar 1923 verenigden de componisten Darius Milhaud, Henri Sauguet en de dirigent Roger Désormière zich met de aanhangers van Satie in de École d'Arcueil.

Erik Satie was de tegenstander van 'le sublime wagnérien ou franckiste' en later van 'le raffinement nostalgique, lointain, nocturne et profond' van Debussy en Fauré en propageerde de terugkeer naar 'l'art familier'. In zijn laatste levensjaren keerden verscheidene zijner discipelen zich echter van hem af.

Het werk van Satie is veelzijdig, balletten, marionetopera's, kamer- en orkestmuziek, pianoliederen en vooral de talrijke pianocomposities laten de muzikale bandbreedte van de Franse avantgardist zien. Veel van zijn klaviermuziek werd later onder meer door Claude Debussy, Darius Milhaud en Francis Poulenc georkestreerd.

Keuze uit zijn werk: Socrate, symfonisch drama in drie delen voor zangstem en kamerorkest naar Plato (1918) (Sokrates); Geneviève de Brabant, spel in drie delen voor twee zangstemmen, koor, orkest en spreker (1899); Messe des Pauvres ("Mis van de armen") in zeven delen voor koor en orgel (1895). Trois gymnopédies (1888), voor piano; Morceaux en forme de poire (1903); Sonatine bureaucratique (1907).

composities
Een anti-impressionistische (maar niet altijd tegen Debussy gerichte) stroming in Frankrijk werd op het gebied van de letteren en het theater aangevoerd door Jean Cocteau, en in de muziek door het excentrieke genie Erik Satie (1866-1925).
Sommige vroege pianowerken van Satie (bijvoorbeeld de drie Gymnopédies uit 1888) liepen vooruit op de onopgeloste akkoorden en quasi-modale harmonieën van het impressionisme in een uiterst sobere textuur.
Rond 1891 maakte hij gebruik van parallelharmoniek met uit reine kwarten opgebouwde akkoorden. De pianowerken die hij tussen 1900 en 1915 componeerde zijn veelal karikaturen, hetgeen tot uitdrukking komt in surrealistische titels als Trois morceaux en forme de poire (Drie stukken in de vorm van een peer), Embryons desséchés (Uitgedroogde embryo's). De commentaren en aanwijzingen zijn in dezelfde stijl: pp en un pauvre souffle (pianissimo, kortademig), avec beaucoup de mal (met veel moeite).
Gedrukt in de partituur staken ze de draak met de impressionistische titels en parti­tuuraanduidingen van Debussy. Maar zijn gevoel voor humor is ook in de mu­ziek zelf te vinden: genoteerd zonder maatstrepen, sober, droog, grillig, kort, repetitief, parodiërend en uitermate spitsvondig.

Erik Satie
Een figuur die in zijn tijd zeker door velen schrome­lijk werd overschat, doch wiens denkbeelden en persoonlijkheid in verschillende ontwikkelingsstadia der moderne Franse muziek niettemin van over­wegende betekenis zijn geweest, was Erik Satie, die van half-Ierse afkomst was.
Deze componist, die in zijn eerste werken een mysticisme in de geest van Péladan had beleden, heeft naderhand met zijn waarschuwingen tegen het 'Wagneriaanse gevaar' stellig wel enige vat gehad op de jonge Debussy, die zijn erkentelijkheid later zou uitdrukken door Saties pianostukken GymnoPédies te orkestreren. Ook Maurice Ravel heeft wel toegegeven dat hij aan Satie, de geniale dilettant, in het bijzonder voor zijn pianowerken veel te danken heeft gehad.
Na Debussy en Ravel heeft Satie evenwel een nog duidelijker invloed uitgeoefend op de volgende generatie, door tot tweemaal toe op te treden als leidsman en inspirator, eerst van de Groupe des Six en later van de École d'Arcueil.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 17.