kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 14-12-2008 voor het laatst bewerkt.

Emanuel Schikaneder

eigenlijk Johann Joseph Schikaneder, Duits acteur, zanger, librettist en theaterdirecteur, geboren Straubing 1 september 1751, gestorven Wenen 21 september 1812

Emanuel Schikaneder was als zanger en acteur ongemeen begaafd. Als reizend toneeldirecteur kwam hij al in Salzburg in aanraking met Mozart, voor wie hij later het libretto van Die Zauberflöte schreef. Voorts stichtte hij het Theater an der Wien.

biografie
Schikaneder was sinds ca. 1773 lid van de theatergroep van F.J. Moser. Behalve opera's voerde het gezelschap ook kluchten en Singspiele uit.
Schikander trouwde in 1777 met de actrice Eleonore Arth uit het gezelschap, hetzelfde jaar waarin hij met veel succes de rol van Hamlet speelde in München. In 1778 werd Schikander directeur van dit gezelschap en in 1780, toen het gezelschap voor langere tijd in Salzburg optrad, raakte hij bevriend met Leopold Mozart en leerde hij diens zoon Wolfgang Mozart ook kennen.

Vanaf 1785 trad Schikaneder, op aan het Kärntnertortheater in Wenen en gelijktijdig met zijn gezelschap in het Burgtheater. Omdat keizer Joseph II hem verbood een theater op te richten in Wenen, vertrok Schikander tijdelijk naar Regensburg. Zijn gezelschap keerde in 1789 terug naar Wenen en werd het huisgezelschap van het Theater auf der Wieden.

Het gezelschap was hier zeer succesvol en maakte onder meer een productie van Die Entführung aus dem Serail een reeds populair opera singspiel in drie akten van Wolfgang Amadeus Mozart (april en mei 1789). Ze produceerden ook een serie sprookjesopera's, waarbij ze vaak gebruik maakten van uitgebreide theatermachines. Deze opera's maakte ook gebruik van Schikaneder's vaardigheid van geïmproviseerde komedie, als een "Hanswurst"-achtig karakter, overgenomen uit de lange traditie van het populaire Weense theater.

De serie sprookjesopera's bereikte een hoogtepunt toen op 30 september 1791 de première plaatsvond van Die Zauberflöte, met muziek van Mozart. Het libretto door Schikaneder geschreven, was een losse mix van elementen uit de vrijmetselarij en traditionele sprookjesthema's. Schikaneder speelde de rol van Papageno, een karakter in de Hanswurst traditie.

Het succes van Die Zauberflöte en andere producties zorgde ervoor dat Schikaneder met hulp van de koopman Bartholomäus Zitterbarth in 1801, met een keizerlijke vergunning die hij hij 15 jaar eerder had gekregen, een nieuw theater kon bouwen in Wenen. Het oude theater het Theater auf der Wieden gesloten en omgebouwd tot huurwoningen. Het Theater an der Wien werd op 13 juni 1801 geopend met een uitvoering van de opera Alexander, op een libretto van Schikaneder met muziek van Franz Teyber. Volgens de New Grove, was het Theater an der Wien het "overvloedigst uitgeruste en een van de grootste theaters van zijn tijd". Echter in minder dan een jaar tijd moest hij het eigendomsrecht opgeven, hoewel hij tweemaal dienst deed als artistiek directeur, waarbij hij uitgebreide producties neerzette.

In deze periode had Schikaneder een artistieke samenwerking met Ludwig van Beethoven, die enige tijd probeerde van Schikaneder's libretto Vestas Feuer een opera te maken. Beethoven woonde in deze periode in kamers van het theater op uitnodiging van Schikaneder en componeerde daar zijn opera Fidelio.

Het nieuwe Theater an der Wien bood een breed aansprekend programma met onder meer de première van Schubert's Rosamunde en Beethoven's Vijfde Symfonie.

In 1804 werd het Theater an der Wien aan Baron Peter von Braun verkocht die direct zijn aartsrivaal ontsloeg. Schikaneder verliet Wenen om te gaan werken in Brno en Steyr.

Zijn leven nam een catastrofale wending vanaf 1811. Eerst, na economische problemen veroorzaakt door oorlog en een geldontwaarding in 1811, verloor hij het grootste deel van zijn vermogen. Dan in 1812, tijdens een reis naar Boedapest, waar hij een nieuwe post op zou nemen, werd Schikaneder krankzinnig. Hij stierf in armoede op 21 september 1812 op zijn 61ste jaar in Wenen.

Schikaneder schreef in totaal zo'n 55 theaterstukken en 44 libretti.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 280.