kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.

Egidiuslied

De elegie (of klaaglied) Het Egidiuslied is een vroeg rondeau dat behoort tot één van de bekendste Middelnederlandse gedichten.

Jan Moritoen, een Brugse dichter, geboren omstreeks 1355 en gestorven eind 1416 of begin 1417 wordt wel genoemd als auteur van het lied egidius. Hij zou het geschreven hebben als ode aan zijn overleden vriend en rivaal in de liefde Egidius. zij zouden beiden verliefd zijn geweest op Mergriete, die na Egidius' dood de liefde van Jan Moritoen onbeantwoord liet en in het klooster trad. Egidius was even na 1400 vermoedelijk een zanger aan de Sint Donaaskerk te Brugge, de stad waar het Gruuthuse manuscript met het handschrift over Egidius van oorsprong vandaan kwam.

A1: Egidius, waer bestu bleven, mi lanct na di, gheselle mijn. Du coors die doot, du liets mi tleven
B1: Dat was gheselscap, goet ende fijn. Het sceen teen moeste ghestorven sijn
A2: Nu bestu in den troon verheven, claerre dan der zonnen scijn, alle vruecht es di ghegheven
A1: Egidius, waer bestu bleven, mi lanct na di gheselle mijn. Du coors die doot, du liets mi tleven
A3: Nu bidt vor mi, ic moet nog sneven, ende in de weerelt liden pijn. Verware mijn stede di beneven!
B2: Ic moet nog zinghen een liedekijn, nochtan moet emmer ghestorven sijn
A1: Egidius, waer bestu bleven, mi lanct na di gheselle mijn. Du coors die doot, du liets mi tleven

Egidius waer bestu bleuen
Mi lanct na di gheselle mijn
Du coors die doot du liets mi tleuen
Dat was gheselscap goet ende fijn
Het sceen teen moeste ghestoruen sijn

Nu bestu in den troon verheuen
Claerre dan der zonnen scijn
Alle vruecht es di ghegheuen

Egidius waer bestu bleuen
Mi lanct na di gheselle mijn
Du coors de doot du liets mi tleuen

Nv bidt vor mi ic moet noch sneuen
Ende in de weerelt liden pijn
Verware mijn stede di beneuen
Ic moet noch zinghen een liedekijn
(uit het gruuthuse-manuscript)

Egidius waer bestu bleven
Mi lanct na di gheselle mijn
Du coors die doot du liets mi tleven
Dat was gheselscap goet ende fijn
Het sceen teen moeste ghestorven sijn

Nu bestu in den troon verheven
Claerre dan der zonnen scijn
Alle vruecht es di ghegheven

Egidius waer bestu bleven
Mi lanct na di gheselle mijn
Du coors die doot du liets mi tleven

Nu bidt vor mi ic moet noch sneven
Ende in de weerelt liden pijn
Verware mijn stede di beneven
Ic moet noch zinghen een liedekijn
Nochtan moet emmer ghestorven sijn

Egidius waer bestu bleven
Mi lanct na di gheselle mijn
Du coors die doot du liets mi tleven
Dat was gheselscap goet ende fijn
Het sceen teen moeste ghestorven sijn
(latere anonieme versie)

Egidius, waar ben je gebleven?
Ik mis je, mijn vriend.
Je koos de dood, je liet mij 't leven.

De vriendschap was goed en fijn,
maar de dood moest bij jou zijn.
Nu ben jij op de troon verheven
omstraald door zonneschijn.
Alle vreugde is jou gegeven.

Egidius, waar ben je gebleven?
Ik mis je, mijn vriend.
Je koos de dood, je liet mij 't leven.

Bid nu voor mij: ik moet nog sneven
in de wereld met zijn pijn.
Bewaar een plaats om bij jou te zijn:
ik moet hier nog zingen een koraal,
maar sterven moeten we allemaal.

Egidius, waar ben je gebleven?
Ik mis je, mijn vriend.
Je koos de dood, je liet mij 't leven.
(vrij vertaald)

Egidius, waar ben je gebleven?
Ik mis je zo, mijn kameraad.
Jij koos de dood, liet mij het leven.
Je vriendschap was er vroeg en laat,
maar 't moest zo zijn, een van ons gaat.

Nu ben je in 't hemelrijk verheven,
helderder dan de zonneschijn,
alle vreugd is jou gegeven.

Egidius, waar ben je gebleven?
Ik mis je zo, mijn kameraad.
Jij koos de dood, liet mij het leven.

Bid nu voor mij, ik ben verweven
met deze wereld en zijn kwaad.
Bewaar mijn plaats naast jou nog even,
ik moet nog zingen, in de maat,
tot de dood, die elk te wachten staat.

Egidius, waar ben je gebleven?
Ik mis je zo, mijn kameraad.
Jij koos de dood, liet mij het leven.
Je vriendschap was er vroeg en laat,
maar 't moest zo zijn, een van ons gaat.
(vertaling Willem Wilmink)

Egidius, waar bestu bleven?
Het is al twintig over zeven
(Gerrit Komrij)

detail uit het gruuthuse manuscript Gruuthuse-manuscript (Den Haag, Koninklijke Bibliotheek) is de melodie van het egidiuslied bekend, wat voor lang niet alle middeleeuwse liedjes het geval is. De muzieknotatie is anders dan wat wij gewend zijn en bestaat uit niet meer dan een paar notenbalken en wat streepjes. Deze notatie heet daarom streepjesnotatie. Waarschijnlijk was het bedoeld als geheugensteuntje voor mensen die de melodie eigenlijk toch al kenden. In één blik zagen ze: O ja, dat is die melodie, nu weet ik het weer. Het is tegenwoordig niet simpel om zo’n eenvoudig genoteerde melodie uit te voeren. Je moet daarvoor goed bekend zijn met de middeleeuwse muziek. Niet alles wat gezongen en gespeeld moet worden is namelijk genoteerd.
In de manusripten werden geen leestekens aangebracht. De interpretatie door middel van de leestekens, is altijd van veel later datum.


Egidiuslied is een klaagzang over een overleden vriend. ‘Du coors die doot’ staat er in het Middelnederlands. Je kunt dat vertalen met ‘Jij koos de dood’, al heeft het zeker niet de bijbetekenis van zelfmoord. In de Middeleeuwen was het duidelijk: wie zelfmoord pleegde kwam niet in de hemel. Omdat uit het lied blijkt dat Egidius wel in hemel is, weten we dus dat hij geen zelfmoord gepleegd kan hebben. In deze ene regel, Du coors die doot, du liets mi tleven, wordt heel scherp de tegenstelling aangeduid waarom het in dit lied gaat: de overleden vriend staat aan de kant van de gelukkigen, namelijk de zielen in de hemel, terwijl de zanger nog in pijn en moeite verder moet leven.
De dichter schrijft over zijn verdriet en betreurt zijn lot. Hij spreekt tot zijn vriend die nu in de hemel is en vraagt of hij alsjeblieft voor hem wil bidden. Zorg dat er naast jou nog een plaatsje voor mij overblijft, vraagt hij. Ik moet nog een liedje zingen, schrijft de dichter, en het is alsof hij daarmee het liedje bedoelt dat hij op dat moment zingt, namelijk het Egidiuslied. Maar het slaat ook op alles wat hij nog op aarde moet doet. ‘Een liedje zingen’ is daarbij een beeld voor al zijn geploeter, voor zijn verdriet en voor de gedachte aan zijn vriend.

Websites: www.literatuurgeschiedenis.nl, www.dbnl.org


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 7.