kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 11-01-2016 voor het laatst bewerkt.

concert

Concert

(muziekgenre) [Lat. concertare = wedijveren, conserere = samenvoegen, ofwel een synthese of opheffing van dissonante elementen.]

1.-openbare muziekuitvoering.
2.-compositie voor één (soms meer) solo-instrument(en) en orkest, in meestal drie delen.

Oorspronkelijk een compositie voor verschillende contrasterende instrumenten (conserere).
Sinds de klassieke periode een werk voor solo-instrument en orkest.
Vroege vormen als concerto grosso en (sinfonia) concertante stelden een groep solo-instrumenten (concertino) tegenover het orkest (ripieno). Het virtuoos behandelde solo-instrument wedijvert met het orkest.
Populaire vorm sinds de 18e eeuw. Term refereert aan het Latijnse concertare = wedijveren. De solist strijdt als het ware met het orkest of met de andere solisten wie het beste, snelste, mooiste speelt en wie de belangrijkste rol heeft. Een pianoconcert bijvoorbeeld is een constante strijd tussen orkest en pianist, tussen collectief en individu.

Het concert is, wat vorm betreft, meestal driedelig (allegro, langzaam deel, finale) en is in sonatevorm geschreven.

Het concert is ontstaan uit het concerto grosso (concertino tegenover ripieno) en het 3 delig solo-concert uit de Barok (Vivaldi, Marcello, Bach en Händel).

Het instrumentale concert voor een of meer solo-instrumenten met orkest vond, evenals de sinfonia, zijn oorsprong in de instrumentale canzona van de laat 16de eeuwse Venetiaanse School. Een streven om hierin dynamische contrasten tot hun recht te laten komen, leidde in de 2de helft van de 17de eeuw tot het ontstaan van het concerto grosso, waarbij een groep solisten, het concertino, was gesteld tegenover het orkest, de zgn. tutti. Vooral A. Corelli en G. F. Händel brachten deze vorm tot bloei.
Het was A. Vivaldi, die de, aan de canzona herinnerende, willekeur in de opeenvolging der delen van het concerto grosso wijzigde in een driedeligheid van het type allegro-andante-allegro, een schema dat J.S. Bach overnam in enige zijner Brandenburgse concerten (die min of meer tot dit genre behoren) en in zijn overige concerten, waarin o.a. voor het eerst het klavier als solo-instrument optrad. Ook het soloconcert voor strijkinstrumenten, o.m. reeds door G. Torelli en A. Vivaldi ontwikkeld, werd door J.S. Bach tot bloei gebracht.

De eerste openbare concerten vonden plaats in Engeland (1672, Londen, georganiseerd soor John Banister), gevolgd door Le Concert Spirituel, 1725, in Parijs, georganiseerd door A. Philidor.

In de 18de eeuw werden in de Europese muziekcentra Concert-instellingen gesticht (Wenen, Tonkünstler Sozietät, 1772; Amsterdam, Felix Meritis 1777; Leipzig, Gewandhaus 1781); in de 19de eeuw gevolgd door zeer veel andere.

Zie ook orkestmuziek

De opkomst van de tonale harmonieuze muziek ging gepaard met de uitvinding van het concert, het schouwspel van de beschaving bij uitstek: een in harmonie gespecialiseerd ensemble schept een onoverbrugbare kloof tussen deelnemer en toeschouwer; het is gesitueerd in een autoritaire en hiërarchische context; wordt geleid door één enkele dirigent; en biedt de componist dezelfde status als de filosoof of staatsman.
Terwijl de polyfone dissonante volksmuziek nog onderdeel was van het dagelijks leven, wordt de harmonieuze tonale muziek slechts in specifieke ruimtes en tijden ten gehore gebracht door een gespecialiseerd ensemble. Eerst in de huiskamers van de elite en later ook voor de burgerij in concertzalen. Niet alleen dient er hier betaald te worden om te mogen luisteren - de muziek kon zo een 'waar' worden - maar de luisteraar wordt ook geacht stil te zijn. Deelname door bijvoorbeeld mee te zingen of te spelen wordt niet op prijs gesteld.
Is het verwonderlijk dat Jean Jacques Rousseau het verlangen naar harmonie en de opkomst van het concert beschouwde als symptomen van de teloorgang van culturele pluriformiteit in Concertmeester: eerste violist van een orkest. Hij speelt de solopartijen in de orkestmuziek. Is belast met de zorg voor de strijkaanwijzingen en vingerzettingen van alle strijkpartijen. Soms leidt hij de orkestrepetities.

Concerterend / Concertant
Solistisch optredend. In de stijl van een muzikale wedstrijd, waarbij solist(en) en orkest met elkaar wedijveren.

Concertino
De naam van de kleine groep instrumentalisten, die in een concerto grosso de solistische passages speelt als contrast tegenover de tutti.

Concerto Grosso
Een compositie voor orkest (aangeduid met tutti, ripieno), afgewisseld met passages voor een kleine groep soloinstrumenten (concertino); de vorm ontstond in de tweede helft van de 17de eeuw.

Concertstuk
Compositie in de stijl van een concert, maar in een vrije, meestal eendelige vorm. Een typisch voorbeeld is Webers concertstuk voor piano en orkest. Het genre werd speciaal in de 19de eeuw veel beoefend.

Voorklassieke Sonate
In de 16de eeuw werd een compositie voor strijkinstrumenten sonata genoemd, voor toetsinstrumenten toccata, voor zang cantata. Johahn Kuhnau schreef als eerste sonates voor klaviersolo.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 44.