kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 11-01-2016 voor het laatst bewerkt.

chromatiek

[van Griekse: chroma, Nederlands: kleur]

1. het kleuren van tonen door toepassing van verlagingen en verhogingen van een halve toon.
2. Het gebruik van niet-toonladder gebonden alteraties.
3. verhogingen of verlagingen van de tonen.
4. het voortschrijden van een melodie met halve toonschreden.

De opeenvolging van tonen die van dezelfde stamtoon zijn afgeleid en een halve toonsafstand van elkaar liggen, bijvoorbeeld g-gis, gis-gisis. In de twaalftoontechniek is de chromatiek een wezenlijk onderdeel van de bouwstenen van het werk, en geen onderdeel van de toonsoort.

Deze halve tonen worden met behulp van de er naast liggende diatonische tonen van een naam voorzien en genoteerd. Om de noot met een halve toon te verhogen wordt er het teken # voorgezet, om de noot te verlagen een b.

De opeenvolging van alle 12 halve tonen wordt de chromatische toonladder genoemd. Grote betekenis had dit, o.a. de expressiviteit dienende, gebruik van de chromatiek vooral in de tweede helft van de 16de eeuw en dan vooral bij de madrigaal.

Ook bij Ludwig van Beethoven, de romantici en de Nieuwe Duitsen (o.a. bij Franz Liszt, Richard Wagner, Anton Bruckner en César Franck) nam het gebruik maken van de chromatiek, dus het opnieuw inkleuren van de diatonische trappen, een belangrijke plaats in. Bij o.a. Gustav Mahler, Alexander Skrjabin en Richard Strauss was een sterke neiging naar chromatisering waar te nemen, die uiteindelijk leidde tot het ontstaan van de atonaliteit, waarbij men echter de term chromatiek niet meer kan gebruiken.

De afstand tussen de tonen e en f bedraagt een halve toon. De toon e kan verhoogd worden tot eis. Deze eis ligt in hetzelfde toongebied als de toon f. Zowel de afstand e-eis als de afstand e–f bedraagt een halve toon.
De verschillende tonen binnen één toongebied zijn echter niet gelijk, ze hebben niet dezelfde toonhoogte. De halve toon e - f zal bijgevolg ook niet even ruim zijn als de halve toon e - eis. In verband hiermee wordt onderscheid gemaakt tussen diatonische halve tonen en chromatische halve tonen.
De diatonische halve tonen bevinden zich tussen twee stamtonen, al dan niet in afgeleide vorm, bijvoorbeeld bes - ces, cis - d, cisis - dis Diatonische halve tonen zijn te herkennen aan de beginletters, die verschillend zijn (ze liggen naast elkaar in het alfabet). Het interval is steeds een kleine secunde.
De chromatische halve tonen bevinden zich tussen een stamtoon en een van die stamtoon afgeleide toon, of tussen twee van één stamtoon afgeleide tonen, bijvoorbeeld deses - des, des - d, d - dis, dis - disis Chromatische tonen zijn te herkennen aan dezelfde beginletters. Het
interval is steeds een overmatige prime.

De chromatische toonladder heeft 12 tonen en bestaat enkel uit halve toonafstanden (de 5 hele toonafstanden van de diatonische toonladder worden verdeeld in telkens 2 halve toonafstanden).


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 136.