kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 11-01-2016 voor het laatst bewerkt.

chanson

Chanson

(Fr. "Lied"), zangstuk. In de ruime betekenis: een wereldlijk lied in de volkstaal. Het chanson is ontstaan in de tijd van de trouvères (middeleeuwen). Chanson duidde oorspronkelijk het oud-Franse minnelied van de troubadours aan. Oorspronkelijk door één zangstem met instrumentale begeleiding.

In de vijftiende en de zestiende eeuw meerstemmig (vocaal en/of instrumentaal) in contrapuntische stijl met programmatische inhoud, waarbij de andere stemmen dan meestal door instumenten werden gespeeld. Het wordt dan steeds meer een kunstlied, met als belangrijke componisten o.a. Binchois, Dufay en Clement Janequin.

Parijse chanson
Zoals de mis altijd in het Latijn werd opgedragen, zo was het Frans de taal van het chanson. In het begin van de zestiende eeuw bleven componisten in Frankrijk missen en motetten schrijven in een iets afwijkende versie van de internationale stijl, maar in het chanson ontwikkelde zich aan het begin van de eeuw en tijdens de lange regeerperiode van Frans I (1515-1547) een stijl die qua tekst én muziek werkelijk nationaal te noemen is, het zgn. Parijse Chanson, dat voornamelijk liefdes- en drinkliederen omvatte. Dit chanson is minder polyfoon van opzet (dit is waarschijnlijk ook een Humanistische invloed: verstaanbaarheid van de tekst vereist een andere compositie-stijl dan het polyfone stemmenweefsel) en maakt de indruk meer vanuit akkoorden te zijn gecomponeerd. Er komt nog wel imitatie-techniek in deze compositie voor, maar verstaanbaarheid van de tekst door een duidelijke indeling in frasen en door programmatische invloeden, maken een duidelijk nieuwe tendens in de muziek van de zestiende eeuw merkbaar.

Pierre Attaingnant
Dat nieuwe type chanson was ruim vertegenwoordigd in de uitgaven van de eerste Franse muziekdrukker Pierre Attaingnant, die tussen 1528 en 1552 in Parijs meer dan vijftig chansonbundels uitbracht, alles bij elkaar zo'n 1500 composities. Andere drukkers volgden al spoedig het voorbeeld van Attaingnant. De populariteit van het chanson blijkt ook uit de honderden transcripties, voor luit en voor zang met luitbegeleiding, die in de loop van de zestiende eeuw in Frankrijk en Italië zijn uitgebracht.
De chansons in de eerste bundels van Attaingnant lijken in veel opzichten op de Italiaanse frottola's en canti carnascialeschi: lichtvoetige, snelle, sterk ritmische liederen in een vierstemmige, syllabische zetting. Verder zien we veel herhaalde noten en overwegend binaire metra met incidentele passages in ternair metrum. Homofonie overheerst en de melodie ligt meestal in de bovenste stem, maar dat sluit korte imitatieve passages niet uit. De chansons hebben korte, duidelijk gemarkeerde secties die gewoonlijk worden herhaald in makkelijk herkenbare patronen zoals AABC of ABca Verder wordt de structuur van de tekst verduidelijkt doordat het eind van elke regel wordt benadrukt met relatief lange tonen, cadensen en/of toonherhalingen. Vorm en inhoud van de teksten variëren, maar liefdesscènes zijn een geliefd onderwerp dat de dichter gelegenheid geeft tot allerlei speelse commentaren en dubbelzinnigheden. Overigens waren niet alle chansonteksten even frivool.
De twee belangrijkste componisten van chansons uit de bundels van Attaingnant waren Claudin de Sermisy (1490-1562) en Clément Janequin (ca 1485 -1560). Vooral de laatste was buitengewoon populair vanwege zijn programmatische chansons, die wel iets weghebben van Italiaanse caccia's.

De belangrijkste uitgevers van chansons in de eerste helft van de zestiende eeuw waren Attaingnant en een aantal anderen in Parijs, Jacques Moderne in Lyon (publicerend tussen 1532 en 1560) en Tielman Susato in Antwerpen (tussen 1543 en 1555 uitgever van veertien bundels).

Clement Janequin (1485-1558) is een van de belangrijkste vertegenwoordigers van deze nieuwe, onder invloed van het Humanisme opkomende compositie-stijl. Kenmerkend voor zijn stijl is de vaak voorkomende niet-muzikale geluiden-imitatie (bv. vogelgeluiden).

Het latere Frans-Vlaamse chanson
De chansons die in Antwerpen werden uitgegeven ,waren meestal van de hand van Frans-Vlaamse componisten, met name Gombert, Clemens non Papa, Pierre de Manchicourt (gestorven in 1564) en Thomas Crecquillon (gestorven in 1557). Meestal waren deze chansons in vergelijking met hun Parijse tegenhangers wat meer contrapuntisch en hadden ze een vollere textuur, meer melismatische lijnen en een minder geprononceerd ritme. In feite zetten deze noordelijke componisten de oudere chansontraditie voort, al neigden ze onder invloed van Franse voorbeelden tot een meer homofone stijl.

Vaudevilles
Omstreeks 1550 verscheen naast het polyfone chanson een nieuw type chanson in Frankrijk. Deze nieuwe chansons zijn kort en strikt homofoon; ze hebben vaak een refrein en werden meestal uitgevoerd als solo met luitbegeleiding. Men noemde deze liederen aanvankelijk vaudevilles (voix de ville), maar later stonden ze bekend als airs of airs de cour (hofliederen). Zie ook Musique Mesurée.

Uit de steeds ingewikkelder chansons ontstond de Italiaanse Canzone alla francese (waaruit uiteindelijk de sonate is ontstaan).

Het homofone karakter van veel chansons, met de belangrijkste rol voor de bovenstem, leidde ook tot een andere uitvoeringspraktijk: de begeleidende stemmen worden op een luit, klavecimbel of orgel uitgevoerd. Vooral in Engeland wordt de air met luitbegeleiding zeer populair. John Dowland (z.o.) heeft veel van deze airs geschreven.

Chanson 19e / 20e eeuw
In de 19e en vooral 20e eeuw is het chanson vooral een eenvoudig, beschouwend lied, soms humoristisch, soms maatschappij-kritisch, waarin persoonlijke gevoelservaringen of maatschappelijke situaties met slechts gitaarbegeleiding door een zanger worden uitgevoerd.
Tegenwoordig is het chanson een verfijnde variant van de Franse schlager. Het beter soort cabaretlied op een geestige, satirische of sentimentele tekst.
Belangrijke vertegenwoordigers van dit genre zijn Jacques Brel, Edith Piaf en Maurice Chevalier.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 41.