kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 11-01-2016 voor het laatst bewerkt.

César Franck

César Auguste Franck

César Franck geboren Luik 10-12-1822, gestorven Parijs 8-11-1890
Belgisch-Frans componist

Cesar Franck werd op 10 december 1822 in Luik geboren. Zijn tirannieke eigenzinnige vader wilde van hem en zijn 3 jaar jongere broer Joseph muzikale wonderkinderen maken.

In 1830 gaat hij naar het conservatorium van Luik, waar hij piano en muziektheorie studeert en begint op 13-jarige leeftijd met zijn muziekstudies bij kerkkapelmeester Jacques Deruyts. Cesar behaalde op zijn 9e en 11e jaar al prijzen voor solfège en piano aan de 'Conservatoire Royale de Musique'. Concertreizen door België brachten de elfjarige al roem als pianist.

In 1835 verhuisde het gezin naar Parijs, waar Franck eerst privélessen kreeg van Reicha en daarna in 1837 in de compositie-, piano- en orgelklassen kwam van respectievelijk Leborne (compositie), Zimmermann (piano) en Benoist (orgel).
Een 'Grand Prix d'honneur' voor het merkwaardige huzarenstukje van het à vue een terts hoger spelen van een moeilijke fuga werd de eerste van een hele reeks onderscheidingen voor piano, contrapunt, fuga en orgel.

In 1842 ging de hele familie weer naar België van waaruit de 19-jarige naar zijn vaders wil een loopbaan als pianovirtuoos moest beginnen.

In 1843 de Publicatie van drie trio's (opus 1) welke weinig succes oogsten.

In 1844 keerde de familie Franck weer terug naar Parijs en begon Césars eigenlijke loopbaan als componist en leraar, door samen met zijn broer een uitgebreide leerlingenkring te scheppen. Kort daarna werd Franck organist aan de Notre-Dâme de Lorette.

In 1846 hoorde Parijs met weinig instemming zijn eerste oratorium Ruth

In 1848 trouwde hij zonder op de dreigementen van zijn vader acht te slaan met zijn leerlinge Félicité Desmousseaux, een dochter van een beroemde tragedienne. Vanaf dat moment gedurende 4 jaren gebruikte hij de allervroegste ochtenduren en de vele nachtelijke uren voor het componeren naast de dagelijkse inspannende lessenpraktijk. Daarna moest hij wegens lichamelijke en geestelijke uitputting zijn scheppende arbeid zes jaar lang onderbreken.

Een nieuw begin viel samen met zijn benoeming tot kantor en een jaar later in 1858 tot organist van St. Clothilde, waarbij hij een nieuw, groot Cavaillé-Coll-orgel ter beschikking kreeg, dat hij tot zijn dood toe virtuoos en onnavolgbaar improviserend bespeeld heeft. Een van de bewonderaars van zijn improvisatiekunst was Liszt.

In 1872 werd hij 'professeur d'orgue' (orgelleraar) aan het Conservatoire, welke betrekking hij zo ruim opvatte, dat vele leerlingen zich later ook compositie-adepten konden noemen en de 'school van Franck vormden. Daartoe behoorden o.a. de Belg Lekeu (1870-1894) en de Fransen Chausson, d'Indy, Duparc, Pierné, Bordes, Tournemire, de Bréville en Ropartz. Franck werkte onvoorstelbaar hard (er waren leerlingen die hij al om 6 uur s'ochtends ontbood) en werd zeer bewonderd als organist, maar legde steeds weer weinig eer in met zijn composities. Hij heeft er nooit iets mee verdiend. Nauwgezet en sober levend bleef hij de Franse hoofdstad bijna ononderbroken nog 18 jaar trouw. Met het Ridderschap van het Legioen van eer in 1885 en een 'Franck-feest' georganiseerd door vrienden en leerlingen in 1887, werd hem daarvoor dank gezegd.

Symf. gedichten: Les Eolides (1876);
Les Béatitudes (pianokwintet) (1879)

Behalve met zijn Sonate pour violon et piano in A (1887), bij haar première door Eugène Isaye (aan wie zij was opgedragen) in het jaar na haar ontstaan gespeeld, heeft Franck tijdens zijn leven met geen enkel van zijn vele werken een groot en blijvend succes gehad. De belangrijkste daarvan schreef hij in de laatste 15 jaren voor zijn dood.

De eigenschappen en mogelijkheden van het uit de middeleeuwen daterende instrument dat orgel heet en in zijn tijd tot een romantische orkestrale macht was gegroeid, heeft Franck liefgehad als nauwelijks een ander; zijn dispositie ervoor - ook fysiek: zijn handen konden een octaaf plus een kwint omspannen! - was enorm en heeft de patronen bepaald van zijn motivische, thematische en instrumentale groeperingen.

Symfonische variaties; Prélude, choral en fugue (piano) (1885)
De Variations Symphoniques is een van Francks rijpste werken. In het concertante stuk (daarom wel eens 'pianoconcert' genoemd) is het hem gelukt in drie herkenbare delen, die in elkaar overlopen, op meesterlijke wijze de schijn op te houden van een vrij laten gaan van zijn fantasie, verenigd met een streng contrapuntische schrijfwijze in een volmaakt afgeronde vormgeving: eerst ondergaan twee thema's een reeks fraaie variaties, daarna worden beide thema's op een heel poëtische wijze verenigd en tenslotte wordt al het voorafgaande nog eens anders en hechter samengevat, een uiterst boeiend staaltje van vakmanschap!

Symfonie Psyché 1889 Strijkkwartet (1888)
Het merkwaardige klankenweefsel dat ' le Maitre Angelique '(zoals Franck graag, maar ten onrechte genoemd wordt) in Psyche weefde rond het mythologische verhaal van Psyche en Cupido, heeft op zijn meesterschap nog een ander, een extra licht geworpen, dat in concertuitvoeringen bijzonder moeilijk recht is te laten wedervaren: het sprookje van de schone koningsdochter van Kreta, die na veel lijden de onsterfelijkheid verkrijgt, symboliseert immers de waarheid dat de menselijke 'ziel'(psyche) door aardse moeilijkheden gelouterd, pas in de hemel het hoogst geluk deelachtig wordt...

Trois chorals; (1890)

In mei 1890 werd César Franck door een omnibus aangereden, waarbij een disselboom hem in zijn zij verwondde. Sindsdien bleef hij, toch doorwerkend, met zijn gezondheid sukkelen, totdat hij in de herfst op 8 november 1890 door een zware borstvliesontsteking werd geveld. Zijn stoffelijke resten werden op het kerkhof van Montrouge bijgezet doch later overgebracht naar dat van Montparnasse, waar zijn graf werd gesierd met een door Rodin gebeeldhouwd portret in medaillon.

De Symfonie in d is een paar keer onopvallend en zonder weerklank uitgevoerd en pas weer in Francks nalatenschap teruggevonden... waarna zij als een van zijn meesterwerken onsterfelijk is verklaard. Zijn klankwereld, die apart staat van die der hem omringende romantici als Chopin, Schumann, Berlioz, Wagner, Liszt, Tsjaikovski en Brahms, heeft zich als het ware eens en voor al in geconcentreerde vorm in dit werk gemanifesteerd. De apartheid van deze wereld is te verklaren uit 's meesters wezen, dat romantisch was door de tijd waarin hij leefde, maar de hang naar 'romantiek' van zijn tijdgenoten miste of gesublimeerd had; hun vaak beschreven avontuurlijke liefdes, hun overgevoeligheden, hun expansiviteit, hun naar binnen gekeerde poëtische aanleg en hun op de voorgrond plaatsen van zichzelf, waren hem vreemd of op zijn minst in hem omgevormd tot een diepe liefde voor een aan de middeleeuwse architectuur ontleende muzikale vormgeving en schrijfwijze. Daarmee maakte hij een der typisch-romantische idealen waar: het doen herleven van de grootheid der middeleeuwen. Daarom is zijn muziek in het algemeen en deze symfonie in het bijzonder uit duizenden te herkennen aan haar structuur: als in de gotische bouwkunst leidt een motief naar de melodische spitsboog, een muzikale kiemcel trapsgewijs over gespannen welvingen naar een rustpunt in de melodische zin.

Franse kamermuziek - César Franck
César Franck was de pionier van de moderne Franse kamermuziek. Belangrijke werken op dit terrein zijn het Pianokwintet in f-mineur (1879), het Strijkkwartet in D-majeur (1889) en de bekende Vioolsonate in A-majeur (1886). In deze composities paste Franck het cyclische principe toe, ofwel, dezelfde thema's keren in twee of meer delen terug, identiek of getransformeerd. Dit negentiende-eeuwse vormprincipe komt al voor in Beethovens Sonate pathétique en de Wandererfantasie van Schubert. Sinds 1840, toen hij het in zijn Pianotrio in fis-mineur gebruikte, had het een grote aantrekkingskracht op Franck uitgeoefend. Het cyclische gebruik van thema's komt het best tot zijn recht in zijn betere kamerwerken en de Symfonie in d-mineur uit 1888.


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 223.