kunstbus

Ben jij de slimste mens? Test je kennisniveau op YaGooBle.com.
Dit artikel is 28-05-2008 voor het laatst bewerkt.

Alban Berg

Alban Maria Johannes Berg geboren Wenen, 9 febr. 1885, gestorven Wenen, 24 dec. 1935
Oostenrijks componist

Alban Berg vormt samen met Anton Webern en hun leraar Arnold Schönberg de groep van componisten die algemeen bekend staat als de Tweede Weense School in de beginjaren van de 20ste eeuw.
De technische compositionele systemen ontwikkeld door Schönberg, een logische uitbreiding van het Wagneriaanse chromaticisme, hadden een diepgaand effect op de koers van de muziek door de gehele eeuw, toen traditionele tonaliteiten en toonaarden schijnbaar werden opgegeven, dissonanten anders gehanteerd werden en principes van muzikale eenheid ontwikkeld werden in een hele andere taal.

Berg was de zoon van een welvarende zakenman. Hij kreeg weinig officieel muziekonderwijs, hoewel hij zijn eerste pogingen tot composities ondernam in 1901, maar had zijn enige opleiding te danken aan Schönberg, wiens leerling hij werd in 1904, nadat hij zijn school verlaten had en als onbetaald leerling ambtenaar was gaan werken. Berg's vader was in 1900 overleden en hij overreedde zijn moeder hem toestemming te geven zijn carrière als ambtenaar, waarvoor hij was opgeleid, op te geven om de familie bezittingen te beheren, versterkt door de erfenis, waardoor ze zich in de comfortabele voorstad Hietzing, vlakbij het paleis van Schönbrunn, vestigden.

Het culturele leven in Wenen was zeer stimulerend, met innovatieve schrijvers en kunstenaars. Terwijl Mahler voorzitter van de Hofopera was, werden esthetische grenzen uitgebouwd door componisten als Richard Strauss en Franz Schreker. Schönberg's Verklärte Nacht, geschreven in 1899, beleefde zijn eerste uitvoering in Wenen in 1902, maar het was een gelukkig toeval dat Berg student van Schönberg werd, in een tijd dat hij zijn eigen revolutionaire muzikale ideeën aan het ontwikkelen was.

Andere sterke invloeden op Berg waren de schrijver en satiricus Karl Kraus, wiens privé-productie van Wedekind's Die Büchse der Pandora (Pandora's Doos), de latere bron van Berg's onvoltooide opera Lulu, hij zag in 1905, de schrijver Peter Altenberg, de architect Adolf Loos, criticus en dramaturg Hermann Bahr en de kunstschilder en schrijver Oskar Kokoschka.

Onder de voogdij van Schönberg ging Berg door, met enige schroom, zijn eigen karakteristieke muzikale taal te ontwikkelen. Er kwam een einde aan zijn studie toen Schönberg weer naar Berlijn verhuisde in 1911. Berg componeerde het jaar daarrop zijn Altenberger Lieder, Opus 4, werken van een uitstekende beknoptheid en intensiteit. Twee van de liederen werden in 1913 in Wenen uitgevoerd onder directie van Schoenberg, maar het concert kon geen voortgang vinden toen een groep uit het publiek zijn bezwaren vocaal duidelijk maakte. Schoenberg, die voor de gelegenheid uit berlijn gekomen was uitte zijn eigen kritiek op het werk.

Vanwege de militaire dienst, gedurende de oorlog, kwam er een tijdelijk einde aan het componeren, maar in 1914 had Berg een uitvoering bijgewoond van het toneelstuk Wozzeck, van Georg Büchner, de eerste uitvoering in Wenen van het fragmentarische werk, na zijn eerste uitvoering in München het jaar daarvoor. Berg voelde direct de drang dit werk als basis voor een opera te gebruiken, waarbij hij vroege schetsen maakte, die hij uiteindelijk pas in 1917 kon voortzetten. Hij voltooide het beginwerk in 1921 en de orkest partituur vroeg in het daaropvolgende jaar en geleidelijk groeide een ruimere interesse, die leidde tot een uitvoering van drie fragmenten van de opera in een concertuitvoering in 1924 in Frankfurt onder Hermann Scherchen.
In 1925 werd het complete werk uitgevoerd in de Berlijnse Staatsopera onder Erich Kleiber. Uitvoeringen in Praag werden onderbroken door Tsjechish nationalistische protesten, maar in 1927 reisde Alban Berg naar Rusland voor succesvolle uitvoeringen van Wozzeck in Leningrad, hoewel de opera al snel uit het repertoire verdween toen veranderingen in de culturele Sovjet politiek geïntroduceerd werden.
Een productie in Oldenburg overtuigde een aantal provinciale operahuizen het werk op toneel te brengen, dat tot een geaccepteerd onderdeel van het repertoire werd. In 1930 ging Wozzeck in Wenen aan de Staatsopera in première, een succes in weerwil van de eerdere vijandigheid van sommigen en in 1931 werd het voor het eerst in Amerika uitgevoerd.

Berg had ondertussen aan een tweede opera gewerkt, Lulu. In 1934 werd een suite uit de nieuwe opera uitgevoerd in Berlijn onder leiding van Kleiber, maar het werk werd onderwerp van de Nationaalsocialistische afwijzing, niet alleen van de muziek zelf maar ook van degene die gunstige kritieken over het werk geschreven hadden. Wenen was nog steeds vrij, maar uitvoeringen van Berg's muziek werden ontmoedigd en uiteindelijk verboden in Duitsland een verbod dat zich uitstrekte tot Oostenrijk na de Anschluss.

In 1935 voltooide Berg zijn Violin Concerto, een opdracht van de violist Louis Krasner, een werk ter herinnering van Manon Gropius, de dochter van Mahler's voormalige vrouw Alma en de Bauhaus architect Walter Gropius, die was gestorven aan kinderverlamming in april van dat jaar. Tegen Kerstavond was Alban Berg zelf gestorven, nadat hij bloedvergiftiging had opgelopen na een geïnfecteerde insectenbeet.

website: www.naxos.com


Test je competentie op YaGooBle.com.

Pageviews vandaag: 112.